DieuTiet.comĐiều Tiết
Tác động tới gia đình và hộ kinh doanh

Lương cơ sở tăng thì khoản nào trong nhà tăng theo: bảo hiểm y tế, viện phí, trợ cấp

Nhà không ai làm nhà nước vẫn chịu tác động khi lương cơ sở tăng: tiền bảo hiểm y tế hộ gia đình, giá dịch vụ khám chữa bệnh, mức hưởng một số chế độ. Cách rà từng khoản.

Grandmother and adult daughter sitting at a wooden table sorting household receipts and health insurance cards under a ceiling fan, seen from the side, afternoon light, close shot

Lương cơ sở là mức dùng để tính lương, phụ cấp cho người hưởng lương từ ngân sách, nhưng nó còn là căn cứ tính nhiều khoản khác mà gia đình nào cũng gặp: tiền đóng bảo hiểm y tế hộ gia đình, một số mức hưởng và trần thanh toán bảo hiểm y tế, trợ cấp một lần khi sinh con, và gián tiếp là giá dịch vụ khám chữa bệnh ở cơ sở công. Vì vậy khi lương cơ sở tăng, nhà không ai làm nhà nước vẫn có khoản chi tăng theo.

Lương cơ sở khác lương tối thiểu vùng: lương tối thiểu vùng là mức sàn trả cho người làm theo hợp đồng lao động, chia theo vùng, áp cho khu vực doanh nghiệp và hộ kinh doanh có thuê lao động. Bài này giúp bạn rà từng khoản trong nhà xem khoản nào đi theo lương cơ sở, khoản nào đi theo lương tối thiểu vùng, khoản nào không liên quan. Mức lương cơ sở hiện hành và cách dùng nó có thể thay đổi theo lộ trình cải cách tiền lương; bạn tra văn bản mới nhất trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ. Số trong bài là ví dụ.

Lương cơ sở và lương tối thiểu vùng: chạm tới ai

Hai khái niệm hay bị lẫn, mà mỗi cái chạm tới một nhóm khoản chi, khoản thu khác nhau trong nhà. Bảng dưới trình bày ở mức nguyên tắc.

Lương cơ sởLương tối thiểu vùng
Dùng để làm gìcăn cứ tính lương, phụ cấp khu vực công; căn cứ tính nhiều khoản đóng, hưởngmức sàn trả lương cho người làm theo hợp đồng lao động
Áp dụng cho aicán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang; và gián tiếp mọi người qua các khoản tính theo nóngười lao động ở doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, cá nhân có thuê lao động
Chia theo vùng khôngkhông, một mức chung cả nướccó, chia theo vùng (bốn vùng) theo địa bàn
Chạm tới nhà không làm nhà nước quabảo hiểm y tế hộ gia đình, viện phí, trợ cấp sinh conlương của người làm thuê, mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc tối thiểu
Ai quyếtQuốc hội, Chính phủ theo lộ trình tiền lươngChính phủ, trên cơ sở khuyến nghị của Hội đồng tiền lương quốc gia

Một gia đình thường chạm cả hai: chồng làm công nhân ở khu công nghiệp chịu lương tối thiểu vùng, cả nhà đóng bảo hiểm y tế hộ gia đình theo lương cơ sở. Vì vậy cùng một năm có thể có hai tin "tăng lương" với tác động khác hẳn nhau.

Bảo hiểm y tế hộ gia đình: tính lại khi lương cơ sở tăng

Theo Luật Bảo hiểm y tế, người tham gia theo hộ gia đình đóng theo tỷ lệ phần trăm lương cơ sở, người thứ nhất đóng đủ, từ người thứ hai trở đi được giảm dần. Ví dụ dưới đây là một hộ năm người ở Lâm Đồng, các số tính với một mức lương cơ sở giả định hai triệu đồng (ví dụ, không phải mức hiện hành).

  1. Người thứ nhất đóng 4,5% lương cơ sở cho một tháng: chín mươi nghìn đồng mỗi tháng, một triệu không trăm tám mươi nghìn đồng mỗi năm.
  2. Người thứ hai đóng bằng 70% mức người thứ nhất, người thứ ba 60%, người thứ tư 50%, từ người thứ năm trở đi 40%.
  3. Cộng cả năm người: một trăm phần trăm cộng bảy mươi, sáu mươi, năm mươi, bốn mươi phần trăm, tức ba trăm hai mươi phần trăm mức người thứ nhất, khoảng ba triệu bốn trăm năm mươi sáu nghìn đồng mỗi năm.
  4. Nếu lương cơ sở tăng mười phần trăm, tổng tiền đóng của hộ tăng đúng mười phần trăm, khoảng ba trăm bốn mươi sáu nghìn đồng mỗi năm.
  5. Lưu ý: trẻ em dưới sáu tuổi, người thuộc hộ nghèo, người cao tuổi thuộc diện hưởng trợ cấp và một số đối tượng khác được nhà nước đóng hoặc hỗ trợ, nên không tính vào danh sách hộ gia đình tự đóng. Học sinh, sinh viên thường tham gia qua trường.

Mức đóng cũ áp tới khi hết thời hạn thẻ đã đóng; lần gia hạn sau mới tính theo lương cơ sở mới. Vì vậy hộ vừa gia hạn ngay trước khi lương cơ sở tăng sẽ chưa thấy thay đổi cho tới lần gia hạn kế tiếp.

Khám chữa bệnh: hai đường lương cơ sở đi vào

Giá dịch vụ khám chữa bệnh ở cơ sở công. Giá dịch vụ khám chữa bệnh ở bệnh viện công được tính có phần chi phí tiền lương của nhân viên y tế, mà tiền lương khu vực công lại tính theo lương cơ sở. Vì vậy sau mỗi lần lương cơ sở tăng, cơ quan có thẩm quyền thường xem xét điều chỉnh giá dịch vụ y tế. Người có bảo hiểm y tế chịu phần cùng chi trả theo tỷ lệ, người không có bảo hiểm chịu toàn bộ phần tăng.

Các mốc hưởng của bảo hiểm y tế. Một số mốc trong chính sách bảo hiểm y tế được tính bằng tỷ lệ lương cơ sở, ví dụ ngưỡng chi phí một lần khám nhỏ được thanh toán toàn bộ, hay mốc tổng cùng chi trả trong năm để được miễn cùng chi trả với người tham gia lâu năm. Khi lương cơ sở tăng, các mốc này dịch lên, theo hướng có lợi cho người bệnh. Điều kiện cụ thể bạn tra quy định hiện hành hoặc hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội.

Ai chịu nhiều nhất. Người không có thẻ bảo hiểm y tế, người bệnh mạn tính phải khám thường xuyên chịu tác động rõ nhất khi giá dịch vụ tăng. Đây cũng là lý do thường được nêu khi khuyến khích hộ gia đình tham gia bảo hiểm y tế đủ cả nhà.

Khám ở cơ sở tư nhân thì sao. Cơ sở tư nhân tự định giá dịch vụ ngoài phần bảo hiểm thanh toán, không đổi trực tiếp theo lương cơ sở; nhưng giá ở khu vực công thay đổi cũng ảnh hưởng tới mặt bằng giá chung.

Những khoản khác hay đi theo lương cơ sở

Ngoài y tế, nhiều khoản đóng, hưởng gắn với lương cơ sở ở mức nguyên tắc. Danh sách dưới đây để bạn biết chỗ cần tra lại khi có tin tăng lương cơ sở, không phải danh mục đầy đủ.

  • Trợ cấp một lần khi sinh con của người tham gia bảo hiểm xã hội: tính theo bội số lương cơ sở cho mỗi con.
  • Một số mức trợ cấp, phụ cấp cho người có công, cán bộ không chuyên trách ở cơ sở, tính theo hệ số nhân lương cơ sở.
  • Mức đóng bảo hiểm y tế của học sinh, sinh viên, có phần nhà nước hỗ trợ.
  • Một số khoản trong giá dịch vụ công có cấu phần tiền lương khu vực công như học phí, phí dịch vụ hành chính, tuỳ cách tính của từng loại.
  • Lương hưu không tính trực tiếp theo lương cơ sở, nhưng thường được điều chỉnh cùng đợt cải cách tiền lương theo quyết định riêng.

Câu nên tự hỏi khi đọc tin tăng lương cơ sở: trong nhà mình ai có thẻ bảo hiểm y tế hộ gia đình, ai sắp sinh con, ai đang hưởng trợ cấp tính theo lương cơ sở. Ba câu này thường đủ để biết nhà mình được gì, chịu gì.

Lương tối thiểu vùng tăng: nhà có người làm thuê cần biết

Nếu trong nhà có người làm công nhân, nhân viên theo hợp đồng lao động ở doanh nghiệp hay hộ kinh doanh, lương tối thiểu vùng là con số cần để ý. Khi mức mới có hiệu lực, người lao động đang nhận lương thấp hơn mức mới phải được trả ít nhất bằng mức mới. Người đang nhận cao hơn thì quy định không bắt buộc tăng, dù nhiều nơi vẫn điều chỉnh để giữ người.

Lương tối thiểu vùng còn chạm tới bảo hiểm xã hội bắt buộc: mức tiền lương làm căn cứ đóng không được thấp hơn lương tối thiểu vùng. Khi mức này tăng, phần trích từ lương của người lao động và phần doanh nghiệp đóng đều tăng theo nếu người đó đang đóng ở mức thấp nhất. Lương thực nhận có thể tăng ít hơn mức tăng của lương ghi trên hợp đồng, vì một phần đi vào tiền đóng bảo hiểm; đổi lại, quyền lợi hưu trí, ốm đau, thai sản sau này tính trên mức cao hơn.

Ví dụ một chị công nhân ở Hải Phòng có lương ghi trên hợp đồng đúng bằng mức tối thiểu vùng. Khi mức này tăng sáu phần trăm, lương hợp đồng của chị tăng sáu phần trăm, phần chị tự đóng bảo hiểm cũng tăng sáu phần trăm, lương thực nhận tăng ít hơn một chút. Hộ gia đình nên tính theo lương thực nhận khi lập ngân sách, không theo con số trên báo.

Những chỗ hay hiểu sai

Lương cơ sở tăng thì lương mọi người tăng. Không. Lương ở doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh không tính theo lương cơ sở; chỉ lương khu vực công và các khoản tính theo nó thay đổi.

Lương tối thiểu vùng là lương cơ bản của mọi công việc. Không. Đó là mức sàn; công việc đòi hỏi tay nghề, qua đào tạo thường được trả cao hơn theo thoả thuận và thang bảng lương của nơi làm việc.

Tiền bảo hiểm y tế tăng ngay ngày lương cơ sở tăng. Thẻ đã đóng vẫn dùng tới hết hạn; mức mới áp ở lần gia hạn tiếp theo.

Đóng bảo hiểm ở mức thấp nhất cho đỡ tốn là có lợi. Đóng bảo hiểm xã hội trên mức lương thấp hơn thực tế làm lương thực nhận hôm nay nhỉnh hơn, nhưng các khoản hưởng sau này như thai sản, ốm đau, lương hưu đều tính trên mức thấp đó. Đây là đánh đổi người lao động nên biết rõ khi thoả thuận hợp đồng.

Tin tăng lương nghĩa là giá mọi thứ sắp tăng. Một số giá dịch vụ công có cấu phần tiền lương có thể được điều chỉnh sau đó, nhưng phần lớn hàng hoá trong rổ chi tiêu gia đình đi theo cung cầu riêng, không đổi theo tin tăng lương cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

Lương cơ sở tăng thì nhà không làm nhà nước có bị ảnh hưởng không?

Có, qua các khoản tính theo lương cơ sở như tiền đóng bảo hiểm y tế hộ gia đình, trợ cấp một lần khi sinh con và gián tiếp qua giá dịch vụ khám chữa bệnh ở cơ sở công. Lương ở khu vực tư nhân thì không đổi theo lương cơ sở.

Bảo hiểm y tế hộ gia đình tính theo lương cơ sở thế nào?

Người thứ nhất đóng 4,5% lương cơ sở, người thứ hai bằng 70%, người thứ ba 60%, người thứ tư 50% và từ người thứ năm trở đi 40% mức của người thứ nhất. Khi lương cơ sở tăng, toàn bộ các mức này tăng cùng tỷ lệ ở lần gia hạn sau.

Lương cơ sở và lương tối thiểu vùng khác nhau thế nào?

Lương cơ sở là căn cứ tính lương khu vực công và nhiều khoản đóng, hưởng, một mức chung cả nước. Lương tối thiểu vùng là mức sàn trả cho người làm theo hợp đồng lao động ở doanh nghiệp, hộ kinh doanh, chia theo vùng.

Lương tối thiểu vùng tăng mà lương mình đã cao hơn thì có được tăng không?

Quy định không bắt buộc tăng nếu lương của bạn đã cao hơn mức mới. Tuy vậy, nhiều nơi vẫn điều chỉnh thang bảng lương để giữ khoảng cách hợp lý giữa các bậc.

Vì sao giá dịch vụ khám chữa bệnh hay điều chỉnh sau khi tăng lương cơ sở?

Vì giá dịch vụ ở cơ sở y tế công có phần chi phí tiền lương nhân viên y tế, mà lương khu vực công tính theo lương cơ sở. Khi chi phí tiền lương tăng, cơ quan có thẩm quyền thường xem xét điều chỉnh giá dịch vụ tương ứng.

Tra mức lương cơ sở và lương tối thiểu vùng hiện hành ở đâu?

Bạn tra trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ, cổng thông tin của Bộ Nội vụ hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội. Nên đọc văn bản gốc để biết đúng ngày hiệu lực và vùng áp dụng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138