DieuTiet.comĐiều Tiết
Tác động tới gia đình và hộ kinh doanh

Giá xăng tăng thì chi tiêu nhà mình tăng bao nhiêu: cách tự ước cho một tháng

Cách tự ước tiền xăng tăng thêm mỗi tháng cho gia đình: đếm lít đổ thật, cộng phần đội lên qua tiền ship, xe buýt, chợ, và biết khoản nào không cần lo.

Young Vietnamese father refuelling a scooter at a roadside fuel station at dusk, child waiting on the seat, viewed from behind, warm evening light, medium shot

Với một gia đình đi lại bằng xe máy, phần tiền xăng tăng thêm khi giá xăng điều chỉnh thường nhỏ hơn nhiều so với cảm giác: lấy số lít nhà bạn thật sự đổ trong tháng nhân với mức tăng mỗi lít là ra phần trực tiếp, thường chỉ vài chục nghìn đồng. Phần khó thấy hơn là chi phí lan sang tiền ship, tiền xe, giá rau thịt, và phần này đến chậm, không đều.

Bài này đưa ra một cách ước có thể làm trong mười lăm phút với sổ chi tiêu hoặc lịch sử thanh toán của nhà mình. Mục tiêu không phải đoán giá xăng kỳ tới (không ai đoán đúng đều được), mà là biết nhà mình nhạy với giá xăng tới đâu để khỏi hoảng khi đọc tin, và để biết chỗ nào điều chỉnh được thật. Mọi con số dưới đây là ví dụ số tròn để minh hoạ cách tính, không phải giá của kỳ nào.

Bước một: đếm số lít nhà mình thật sự đổ trong một tháng

Đa số người ước sai ngay từ đầu vì nhớ theo số lần đổ xăng hoặc số tiền mỗi lần, mà không quy ra lít. Khi giá đổi, chỉ có số lít là đứng yên, nên phải bắt đầu từ đó.

  1. Liệt kê từng xe trong nhà: xe máy của ai, đi quãng nào, mỗi tuần mấy lần đổ. Một gia đình bốn người ở Đồng Nai, ví dụ có hai xe máy đi làm và một xe chở con đi học.
  2. Với mỗi xe, lấy số tiền một lần đổ chia cho giá mỗi lít lúc đó để ra số lít mỗi lần. Nếu không nhớ giá, nhìn lại hoá đơn hoặc tin nhắn thanh toán trong ví điện tử của tháng trước.
  3. Nhân số lít mỗi lần với số lần đổ trong tháng. Ví dụ xe của bố đổ ba lít một lần, mỗi tuần hai lần, khoảng hai mươi sáu lít một tháng; xe của mẹ khoảng mười tám lít; xe đưa đón con khoảng mười hai lít.
  4. Cộng lại ra tổng số lít của cả nhà. Trong ví dụ là khoảng năm mươi sáu lít. Ghi con số này vào sổ; nó đổi theo thói quen đi lại, không đổi theo giá.
  5. Nếu nhà có ô tô, tính riêng xe ô tô vì một bình đầy có thể bằng cả tháng của một xe máy, và thường dùng loại nhiên liệu khác.

Con số tổng lít là "độ nhạy trực tiếp" của nhà bạn với giá xăng. Hai nhà cùng thu nhập có thể chênh nhau gấp ba lần ở con số này chỉ vì một nhà ở gần chỗ làm.

Bước hai: nhân với mức tăng để ra phần trực tiếp

Bảng dưới là ví dụ với tổng năm mươi sáu lít mỗi tháng, thử ba mức tăng mỗi lít. Bạn thay bằng số lít của nhà mình và mức tăng thật trong bản tin điều hành.

Mức tăng mỗi lít (ví dụ)Phần tăng mỗi tháng của nhà 56 lítGhi chú
500 đồngkhoảng 28.000 đồngmức điều chỉnh nhỏ, gần như không nhận ra trong chi tiêu
1.000 đồngkhoảng 56.000 đồngtương đương vài bữa sáng một tháng
2.000 đồngkhoảng 112.000 đồngnếu giữ mức này nhiều kỳ liên tiếp thì đáng xem lại cách đi lại

Điểm cần nhớ: giá xăng trong nước được điều chỉnh theo từng kỳ, có kỳ tăng có kỳ giảm, nên phần tăng của một kỳ ít khi kéo dài nguyên tháng. Cách đúng là cộng dồn chênh lệch theo số ngày áp dụng từng mức giá, nhưng với ngân sách gia đình, lấy mức trung bình của tháng là đủ chính xác.

Nếu phần trực tiếp dưới năm mươi nghìn đồng một tháng, nhà bạn thuộc nhóm ít nhạy, không cần đổi gì trong chi tiêu. Nếu vượt vài trăm nghìn, thường là nhà có ô tô hoặc có người chạy xe kiếm sống, khi đó phần tiếp theo mới đáng tính kỹ.

Bước ba: phần lan sang những khoản không mang tên xăng

Tiền ship và xe công nghệ đổi nhanh nhất. Các dịch vụ giao hàng, gọi xe tính cước theo thuật toán nên có thể điều chỉnh sau vài ngày, thường dưới dạng phụ phí hoặc tăng cước tối thiểu. Nếu nhà bạn đặt đồ ăn hay gọi xe nhiều, lấy tổng tiền ship của tháng trước nhân một tỷ lệ nhỏ (ví dụ năm đến mười phần trăm) để ước.

Giá rau, thịt ngoài chợ đổi chậm và không đều. Tiền vận chuyển chỉ là một phần trong giá rau từ Lâm Đồng xuống TP Hồ Chí Minh hay thịt từ trại về chợ. Một lần tăng giá xăng nhỏ có khi không làm đổi giá bó rau, nhưng nhiều lần tăng liên tiếp thì tiểu thương sẽ làm tròn giá lên một nấc.

Xe khách, xe buýt có độ trễ theo thủ tục. Giá vé xe buýt có trợ giá do địa phương quyết, không đổi theo từng kỳ xăng. Giá vé xe khách liên tỉnh do doanh nghiệp kê khai, niêm yết, nên thường chỉ đổi khi chi phí nhiên liệu đã lệch đáng kể trong một thời gian.

Những khoản gần như không bị ảnh hưởng ngay. Tiền nhà, học phí, tiền điện, gói internet, bảo hiểm không đổi theo một kỳ điều chỉnh giá xăng. Chúng có thể đổi vì lý do khác, đừng gán hết cho xăng.

Những chỗ hay ước sai

Khi cả nhà ngồi bàn chuyện xăng tăng, có vài cách nghĩ khiến con số ước bị phóng to hoặc thu nhỏ quá mức.

  • Lấy phần trăm tăng của giá xăng áp vào toàn bộ chi tiêu. Giá xăng tăng năm phần trăm không có nghĩa chi tiêu nhà mình tăng năm phần trăm; xăng chỉ là một phần nhỏ trong rổ chi tiêu của đa số gia đình thành thị.
  • Nhớ con số mỗi lít của kỳ cao nhất. Tin tức hay nhắc mức tăng mạnh nhất, trong khi tháng đó có thể có kỳ giảm. Hãy lấy giá trung bình của cả tháng.
  • Quên xe đưa đón con và việc chạy vặt. Những quãng ngắn trong ngày cộng lại thường bằng một phần ba tổng số lít, nhất là ở nhà có con nhỏ.
  • Gán mọi lần tăng giá ngoài chợ cho xăng. Giá rau tăng mùa mưa bão, giá thịt tăng theo chu kỳ đàn, đó là chuyện cung cầu riêng của từng mặt hàng.
  • Bỏ qua tiền gửi xe, phí đường bộ của ô tô. Những khoản này không đổi theo giá xăng nhưng nằm chung trong "tiền đi lại", trộn vào làm sai độ nhạy.

Một cách tự kiểm đơn giản: sau ba tháng, so tổng tiền đi lại thực tế với con số đã ước. Nếu lệch quá hai mươi phần trăm, thường là do bỏ sót một xe hoặc một thói quen gọi xe.

Điều chỉnh được gì trong nhà, và cái không cần làm

Phần trực tiếp chỉ giảm được bằng cách giảm số lít. Những việc có tác dụng thật là gom việc vặt vào một chuyến, đi chung xe với đồng nghiệp cùng hướng, kiểm tra áp suất lốp và bảo dưỡng xe đúng hạn vì xe máy để lốp non hay bugi bẩn có thể hao xăng hơn đáng kể. Với gia đình ở gần tuyến xe buýt, chuyển một hai ngày mỗi tuần sang xe buýt có thể bớt vài lít mỗi tháng.

Có những việc nhiều người làm theo phản xạ nhưng thường không đáng: xếp hàng đổ đầy bình ngay trước giờ điều chỉnh để "đón đầu" (với xe máy, chênh lệch một bình chỉ vài nghìn đồng, chưa bù được thời gian chờ), tích trữ xăng trong can ở nhà (vừa không an toàn cháy nổ, vừa có thể vi phạm quy định về phòng cháy), hoặc đổi sang loại xăng khác chỉ vì giá rẻ hơn mà không xem khuyến cáo của nhà sản xuất xe.

Với khoản lan sang, cách làm hợp lý là để dư một khoản đệm nhỏ trong ngân sách ăn uống và đi lại, ví dụ năm phần trăm, thay vì cắt ngay những khoản cần cho con cái. Nếu khoản đệm không phải dùng tới vì kỳ sau giá giảm, nó tự thành khoản tiết kiệm.

Câu nên tự hỏi khi đọc tin "xăng tăng giá"

Tăng bao nhiêu đồng mỗi lít, không phải bao nhiêu phần trăm? Số đồng mỗi lít nhân thẳng được với số lít nhà mình. Phần trăm thì phải quy đổi lại mới dùng được.

Loại nào tăng: xăng hay dầu diesel? Xe máy và ô tô con dùng xăng; xe tải, xe khách phần lớn dùng dầu diesel. Nếu chỉ dầu tăng, phần trực tiếp của nhà bạn có thể bằng không, chỉ còn phần lan qua vận tải.

Áp dụng từ lúc nào? Bản tin điều hành của Bộ Công Thương ghi rõ thời điểm áp dụng; tin đồn trên mạng xã hội thường không có chi tiết này.

Đây là kỳ thứ mấy tăng liên tiếp? Một kỳ tăng đơn lẻ ít khi làm đổi giá chợ; chuỗi nhiều kỳ cùng chiều mới là lúc nên xem lại ngân sách.

Tin nói về giá thế giới hay giá trong nước? Giá dầu thế giới tăng chưa chắc kỳ tới giá trong nước tăng đúng tỷ lệ, vì còn thuế, phí, quỹ bình ổn và độ trễ của kỳ điều hành. Chỉ con số trong bản tin điều hành trong nước mới đem nhân với số lít nhà mình được.

Khi trong nhà có người chạy xe kiếm sống

Mọi phép tính ở trên đổi hẳn khi trong nhà có người chạy xe ôm công nghệ, giao hàng hay chở hàng thuê. Lúc đó xăng không còn là khoản chi tiêu mà là chi phí làm ăn, và số lít có thể gấp vài lần một nhà chỉ đi làm. Một anh giao hàng ở TP Hồ Chí Minh, ví dụ chạy khoảng một trăm hai mươi cây số mỗi ngày, có thể dùng tám mươi đến chín mươi lít một tháng. Giá tăng một nghìn đồng mỗi lít là mất khoảng tám mươi đến chín mươi nghìn đồng thu nhập ròng, trong khi giá cước mỗi đơn có thể chưa đổi.

Với những nhà như vậy, nên tách hẳn sổ: một bên là tiền xăng của việc chạy xe (trừ vào thu nhập), một bên là tiền xăng đi lại của gia đình. Tính thu nhập ròng mỗi ngày bằng doanh thu trừ tiền xăng và phí nền tảng, rồi so qua các tháng. Khi giá xăng lên nhiều kỳ, câu nên hỏi không phải "nhà mình tiêu thêm bao nhiêu" mà là "mỗi giờ chạy còn lại bao nhiêu", từ đó quyết định chạy khung giờ nào, nhận loại đơn nào cho đáng.

Những người làm nghề này cũng nên theo dõi thông báo điều chỉnh cước hoặc phụ phí nhiên liệu của nền tảng mình chạy, vì đó là phần bù lại duy nhất cho chi phí xăng tăng. Không có thông báo nào thì phần tăng do người chạy xe tự gánh trọn.

Câu hỏi thường gặp

Giá xăng tăng một nghìn đồng mỗi lít thì nhà mình tốn thêm bao nhiêu một tháng?

Lấy tổng số lít cả nhà đổ trong tháng nhân với một nghìn đồng. Một nhà hai xe máy đi làm thường dùng khoảng bốn mươi đến sáu mươi lít, tức tốn thêm khoảng bốn mươi đến sáu mươi nghìn đồng, chưa tính phần lan sang tiền ship hay giá chợ.

Vì sao xăng tăng mà giá rau ngoài chợ chưa đổi ngay?

Tiền vận chuyển chỉ là một phần trong giá rau, và tiểu thương thường giữ giá quen thuộc với khách cho tới khi chi phí lệch đủ nhiều. Một lần tăng nhỏ có thể không thấy, nhưng nhiều lần tăng liên tiếp thì giá thường được làm tròn lên một nấc.

Có nên đổ đầy bình trước giờ tăng giá không?

Với xe máy, chênh lệch một bình chỉ vài nghìn đồng nên không đáng chờ đợi lâu. Với ô tô thì chênh lệch lớn hơn, nhưng cũng chỉ là một lần; về lâu dài, số lít nhà mình dùng mới quyết định tiền xăng.

Nhà không có xe máy thì giá xăng tăng có ảnh hưởng không?

Có nhưng gián tiếp và chậm, qua tiền gọi xe, tiền giao hàng, giá vé xe khách và một phần trong giá thực phẩm. Phần này thường nhỏ nếu nhà bạn ít dùng dịch vụ giao hàng.

Tra giá xăng chính thức của từng kỳ ở đâu cho đúng?

Thông tin điều hành giá xăng dầu được công bố trên cổng thông tin của Bộ Công Thương và các cơ quan báo chí chính thống. Bạn nên xem bản tin gốc để biết đúng mức điều chỉnh và thời điểm áp dụng, không dựa vào ảnh chụp lan truyền.

Tiết kiệm xăng xe máy bằng cách nào mà không phải đổi xe?

Giữ lốp đủ áp suất, bảo dưỡng định kỳ, không nẹt ga, gom việc vặt vào một chuyến và tắt máy khi dừng lâu. Mấy việc này cộng lại có thể bớt một phần đáng kể số lít mà không tốn thêm tiền.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138