DieuTiet.comĐiều Tiết
Tín dụng và bất động sản

Kiểm soát tín dụng bất động sản: hệ số rủi ro, vốn ngắn hạn và cách ngân hàng siết

Nhà nước không cấm vay mua nhà mà làm khoản vay bất động sản đắt vốn hơn với ngân hàng. Giải thích hệ số rủi ro, trần vốn ngắn hạn cho vay dài hạn và tác động tới bạn.

Construction crane over half-finished apartment blocks on the edge of a Vietnamese city, two workers walking on scaffolding, hazy morning light, telephoto view from a rooftop

Nhà nước kiểm soát tín dụng vào bất động sản chủ yếu không bằng lệnh cấm, mà bằng cách làm cho mỗi đồng ngân hàng cho vay vào lĩnh vực này "tốn vốn" hơn: gán hệ số rủi ro cao hơn, giới hạn việc dùng tiền gửi ngắn hạn để cho vay dài hạn, và theo dõi riêng tỷ trọng dư nợ bất động sản. Ngân hàng phải tính thêm chi phí đó vào lãi, điều kiện và mức cho vay.

Với người vay mua nhà để ở, kết quả hiện ra dưới dạng tỷ lệ cho vay thấp hơn giá trị tài sản, yêu cầu chứng minh thu nhập chặt hơn, thời gian duyệt lâu hơn. Với người vay để mua đi bán lại hay doanh nghiệp kinh doanh bất động sản, ảnh hưởng mạnh hơn nhiều. Bài này giải thích từng công cụ ở mức nguyên tắc, kèm cách bạn đọc điều kiện vay của ngân hàng.

Vì sao bất động sản bị theo dõi riêng

Bất động sản là tài sản bảo đảm phổ biến nhất trong hệ thống ngân hàng Việt Nam. Rất nhiều khoản vay sản xuất, tiêu dùng cũng được thế chấp bằng nhà đất. Khi giá nhà đất giảm mạnh, giá trị tài sản bảo đảm giảm theo, cùng lúc người vay để đầu cơ khó trả nợ, nợ xấu dồn lại ở nhiều ngân hàng một lúc.

Ngoài ra, cho vay bất động sản thường dài hạn, có khi mười lăm, hai mươi năm, trong khi phần lớn tiền gửi của người dân có kỳ hạn dưới một năm. Ngân hàng phải liên tục huy động mới để nuôi khoản vay cũ. Nếu người gửi rút tiền hàng loạt hoặc lãi huy động tăng vọt, ngân hàng bị kẹt ở giữa.

Vì hai lý do này, cơ quan quản lý coi tín dụng bất động sản là "lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro" và theo dõi riêng, thay vì để chung với các khoản vay khác. Điều đó không có nghĩa nhà nước muốn thị trường nhà đất đi xuống; mục tiêu là giữ an toàn cho hệ thống ngân hàng nơi bạn đang gửi tiền.

Ba nhóm công cụ chính và cơ chế của từng công cụ

Ở mức nguyên tắc, có thể chia thành ba nhóm. Con số cụ thể của từng tỷ lệ thay đổi theo thông tư của Ngân hàng Nhà nước, bạn tra văn bản hiện hành nếu cần mức chính xác.

Công cụNgân hàng phải làm gìNgười vay cảm thấy gì
Hệ số rủi ro cao hơnKhi tính tỷ lệ an toàn vốn, khoản vay bất động sản được nhân với hệ số lớn hơn, nên cần nhiều vốn tự có hơn để "gánh"Lãi hoặc phí cao hơn, ngân hàng chọn khách kỹ hơn
Trần vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạnChỉ được dùng một phần nhất định tiền gửi ngắn hạn để cho vay dài hạnKhoản vay dài khó hơn, kỳ hạn có thể bị rút ngắn
Theo dõi tỷ trọng và chỉ đạo ưu tiênBáo cáo riêng dư nợ bất động sản, hạn chế cho vay mục đích đầu cơVay mua nhà để ở dễ hơn vay mua đất để chờ giá

Ba công cụ này chồng lên room tín dụng. Room giới hạn tổng số tiền; ba công cụ trên quyết định trong tổng đó bao nhiêu được đi vào bất động sản và với giá vốn nào.

Hệ số rủi ro hiểu sao cho dễ

Hình dung mỗi ngân hàng phải giữ một tỷ lệ vốn tự có tối thiểu so với "tài sản có rủi ro". Một khoản cho vay một tỷ đồng không phải lúc nào cũng tính là một tỷ tài sản rủi ro: khoản an toàn có thể tính thấp hơn, khoản rủi ro tính cao hơn nhờ nhân với hệ số. Ví dụ giả định, nếu hệ số của khoản vay kinh doanh bất động sản cao gấp đôi một khoản vay sản xuất thông thường, thì để cho vay cùng số tiền, ngân hàng phải giữ vốn gấp đôi.

Vốn tự có là thứ đắt nhất của ngân hàng, vì cổ đông đòi lợi nhuận trên đó. Vậy khoản vay dùng nhiều vốn hơn sẽ bị tính lãi cao hơn, hoặc ngân hàng đơn giản là cho vay ít hơn vào mảng đó.

Trong thực tế, cách gán hệ số còn có thể phân biệt theo mục đích vay, theo tỷ lệ khoản vay trên giá trị tài sản bảo đảm và theo khả năng trả nợ của người vay. Khoản vay mua nhà để ở với số tiền vay thấp so với giá nhà thường được đối xử nhẹ hơn khoản vay lớn để kinh doanh. Chi tiết hiện hành nằm trong thông tư về tỷ lệ an toàn vốn của Ngân hàng Nhà nước.

Ví dụ: hai hồ sơ cùng vay một tỷ ở Cần Thơ

Ví dụ giả định để thấy công cụ chạm tới người vay ra sao. Chị Ngân là giáo viên ở Cần Thơ, vay một tỷ đồng mua căn nhà đầu tiên trị giá hai tỷ, trả góp hai mươi năm, thu nhập hai vợ chồng ổn định. Anh Hưng là thương lái cùng thành phố, vay một tỷ đồng mua lô đất thứ ba, kế hoạch trả bằng tiền bán lô đất sau một năm.

Với chị Ngân, khoản vay có mục đích để ở, tỷ lệ vay khoảng một nửa giá trị nhà, thu nhập trả được hằng tháng. Ngân hàng xếp vào nhóm rủi ro thấp hơn, dễ duyệt hơn. Với anh Hưng, nguồn trả nợ phụ thuộc vào việc bán được đất đúng giá, đúng hạn. Ngân hàng xếp vào nhóm kinh doanh bất động sản, cần nhiều vốn hơn, nên có thể đòi lãi cao hơn, cho vay ít hơn hoặc từ chối.

Hai người cùng cầm hồ sơ một tỷ nhưng gặp hai câu trả lời khác hẳn. Đây chính là cách điều tiết "nắn" dòng tiền: không cấm ai mua đất, nhưng làm cho việc dùng tiền vay để đầu cơ đắt hơn dùng tiền vay để ở. Nếu anh Hưng dùng tiền tự có thì công cụ này gần như không chạm tới anh.

Chỗ hay hiểu sai khi nghe tin "siết" hay "nới" tín dụng bất động sản

Tin tức thường gộp nhiều công cụ thành một chữ "siết". Bạn để ý mấy điểm sau.

  • Siết thường nhắm vào khoản vay kinh doanh, đầu cơ, chứ không nhắm vào vay mua nhà để ở có thu nhập trả nợ.
  • Nới lộ trình giảm tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay dài hạn không có nghĩa ngân hàng được cho vay bất động sản tuỳ ý, chỉ là bớt áp lực nguồn vốn.
  • Nhiều quy định có lộ trình nhiều năm; tin "từ năm sau áp dụng" có thể là một nấc trong lộ trình đã công bố từ trước.
  • Một ngân hàng chủ động giảm cho vay bất động sản có thể là chiến lược riêng, không phải do quy định mới.
  • Giá nhà không đổi ngay khi tín dụng đổi; độ trễ có thể tính bằng quý, thậm chí bằng năm.

Câu nên tự hỏi khi đọc tin: công cụ nào đang đổi, nhắm vào ai, có lộ trình hay áp ngay, và nguồn tin là văn bản chính thức hay lời bình.

Ai được lợi, ai chịu chi phí khi tín dụng bất động sản bị kiểm soát

Người gửi tiền và hệ thống ngân hàng. Hưởng lợi rõ nhất vì rủi ro dồn nợ xấu giảm. Đây là mục tiêu chính của công cụ.

Người mua nhà lần đầu có thu nhập ổn định. Có thể hưởng lợi gián tiếp khi bớt người dùng đòn bẩy để tranh mua, nhưng cũng có thể chịu thủ tục chặt hơn.

Nhà đầu tư dùng đòn bẩy. Chịu chi phí lớn nhất: vốn vay đắt hơn, khó hơn, thời hạn ngắn hơn.

Doanh nghiệp xây dựng và người lao động trong ngành. Có thể chịu ảnh hưởng khi dự án chậm vì thiếu vốn; tranh luận phổ biến là kiểm soát quá chặt làm nghẽn nguồn cung, kiểm soát quá lỏng lại thổi giá.

Hộ kinh doanh thế chấp nhà để vay sản xuất. Thường ít bị ảnh hưởng về mục đích, nhưng khi giá trị nhà đất được định giá thận trọng hơn thì hạn mức vay có thể thấp hơn trước.

Nếu bạn đang có khoản vay mua nhà thì sao

Câu hỏi hay gặp nhất khi có tin siết tín dụng là khoản vay đang trả có bị đòi trước hạn không. Ở mức nguyên tắc, quy định mới về an toàn vốn áp lên ngân hàng, không tự động sửa hợp đồng tín dụng bạn đã ký. Lãi suất, kỳ hạn, lịch trả nợ vẫn đi theo hợp đồng, trừ những điều khoản trong chính hợp đồng cho phép điều chỉnh, ví dụ lãi thả nổi sau thời gian ưu đãi.

Điều có thể thay đổi là những việc mới phát sinh: xin vay thêm trên cùng tài sản, xin gia hạn, cơ cấu lại kỳ hạn, hoặc chuyển khoản vay sang ngân hàng khác. Lúc đó ngân hàng sẽ áp chuẩn đang hiện hành, có thể chặt hơn lúc bạn vay lần đầu.

Việc nên làm là đọc lại hợp đồng để biết công thức lãi sau ưu đãi, điều kiện trả trước hạn và phí đi kèm. Việc không cần làm là vội bán nhà hay trả hết nợ chỉ vì một bản tin; quyết định đó nên dựa trên dòng tiền của gia đình bạn, không dựa trên tâm lý chung.

Cách tự kiểm khi ngân hàng báo điều kiện vay mua nhà

Khi nhận đề nghị vay, bạn làm theo thứ tự này để biết khoản vay đang được xếp vào nhóm nào và vì sao điều kiện như vậy.

  1. Hỏi ngân hàng ghi mục đích vay là gì trong hồ sơ: mua nhà để ở, sửa nhà, hay kinh doanh bất động sản.
  2. Hỏi tỷ lệ cho vay tối đa trên giá trị tài sản họ áp cho hồ sơ của bạn và giá trị tài sản được định giá là bao nhiêu.
  3. Hỏi kỳ hạn tối đa và lãi suất sau thời gian ưu đãi được tính theo công thức nào.
  4. So với một hai ngân hàng khác cùng loại hồ sơ.
  5. Tính khả năng trả nợ khi lãi tăng thêm vài điểm phần trăm, ví dụ từ mức hiện tại cộng thêm hai điểm, xem nhà mình còn chịu được không.

Bước cuối là quan trọng nhất. Các công cụ kiểm soát làm ngân hàng thận trọng, nhưng người chịu rủi ro sau cùng vẫn là gia đình bạn.

Câu hỏi thường gặp

Nhà nước có cấm ngân hàng cho vay mua đất không?

Không có lệnh cấm chung. Nhà nước dùng hệ số rủi ro, giới hạn nguồn vốn và theo dõi tỷ trọng để làm khoản vay mua đất đầu cơ đắt và khó hơn. Ngân hàng vẫn tự quyết định từng hồ sơ trong khuôn khổ đó.

Vay mua nhà để ở có bị coi là vay kinh doanh bất động sản không?

Thường không, nếu mục đích và nguồn trả nợ thể hiện rõ là để ở và trả bằng thu nhập. Cách phân loại cụ thể theo quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước, bạn hỏi ngân hàng ghi mục đích gì trong hồ sơ.

Tỷ lệ cho vay trên giá trị nhà có trần cố định không?

Mỗi ngân hàng đặt tỷ lệ riêng dựa trên khẩu vị rủi ro, còn quy định an toàn vốn khiến khoản vay tỷ lệ cao tốn vốn hơn. Vì vậy các ngân hàng có thể đưa ra mức khác nhau cho cùng một căn nhà.

Khi tín dụng bất động sản bị siết thì giá nhà có giảm ngay không?

Không có quy luật chắc chắn. Giá nhà còn phụ thuộc nguồn cung, pháp lý dự án, thu nhập người mua và tâm lý thị trường. Tác động của tín dụng thường đến chậm và khác nhau giữa các phân khúc, các địa phương.

Tìm quy định gốc về tỷ lệ an toàn vốn ở đâu?

Quy định nằm trong các thông tư của Ngân hàng Nhà nước về tỷ lệ an toàn vốn và giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của tổ chức tín dụng. Bạn tra trên cổng thông tin chính thức của Ngân hàng Nhà nước để có bản hiện hành.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138