Học phí ở trường công không do từng trường tự đặt: với mầm non và phổ thông, mức thu và chính sách miễn, giảm do cơ quan nhà nước quyết theo thẩm quyền, trong đó Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết mức cụ thể và danh mục các khoản thu dịch vụ trong khung trung ương. Từ năm học 2025–2026, theo nghị quyết của Quốc hội, trẻ mầm non và học sinh phổ thông ở trường công lập được miễn học phí, nhưng các khoản thu khác như bán trú, tiền ăn, bảo hiểm y tế học sinh vẫn còn.
Vì vậy câu hỏi đúng với gia đình không chỉ là "học phí bao nhiêu" mà là "cả năm con đi học, nhà mình phải chi những khoản nào, khoản nào do nhà nước quy định, khoản nào tự nguyện". Bài này chỉ cách tra ở mức nguyên tắc, không nêu mức thu của tỉnh nào vì mỗi tỉnh mỗi khác và thay đổi theo năm học. Mức cụ thể bạn tra nghị quyết của Hội đồng nhân dân, thông báo của Ủy ban nhân dân tỉnh, sở giáo dục và đào tạo, và thông báo đầu năm học của chính trường con học. Số trong bài là ví dụ.
Ai quyết khoản nào: bản đồ các khoản thu ở trường
Bảng dưới trình bày ở mức nguyên tắc. Cùng một khoản, trường mầm non, trường phổ thông và trường đại học chịu cơ chế khác nhau.
| Khoản | Cấp học | Ai quyết ở mức nguyên tắc | Gia đình tra ở đâu |
|---|---|---|---|
| Học phí | mầm non, phổ thông công lập | chính sách miễn học phí theo nghị quyết của Quốc hội; khung và hướng dẫn của Chính phủ | thông báo của trường, sở giáo dục và đào tạo |
| Hỗ trợ học phí | mầm non, phổ thông ngoài công lập | nhà nước hỗ trợ theo mức quy định, địa phương chi trả | trường tư thục, phòng giáo dục hoặc sở giáo dục |
| Khoản thu dịch vụ (bán trú, trông ngoài giờ, nước uống, câu lạc bộ...) | mầm non, phổ thông | Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định danh mục, mức thu hoặc mức tối đa | nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh, thông báo của trường |
| Tiền ăn bán trú | mầm non, tiểu học có bán trú | thoả thuận trên cơ sở chi phí thực tế, trong quy định của tỉnh | họp phụ huynh đầu năm |
| Bảo hiểm y tế học sinh | mọi cấp | Luật Bảo hiểm y tế, mức đóng theo tỷ lệ lương cơ sở, có phần nhà nước hỗ trợ | trường, cơ quan bảo hiểm xã hội |
| Học phí đại học công lập | đại học | Chính phủ quy định khung, mức trần theo mức tự chủ; trường quyết mức cụ thể | đề án tuyển sinh, thông báo của trường |
Nhìn bảng sẽ thấy: phần có số liệu nhất quán toàn quốc là chính sách lớn (miễn học phí, bảo hiểm y tế), còn phần gia đình chi nhiều nhất trong năm, các khoản dịch vụ và tiền ăn, lại do tỉnh và trường quyết. Đó là lý do hai đứa trẻ cùng lớp một ở hai tỉnh có tổng chi phí đi học khác nhau đáng kể.
Tra mức thu của con trong năm học mới
Mỗi đầu năm học, làm theo trình tự dưới đây mất khoảng nửa giờ, giúp tránh cảnh tới họp phụ huynh mới biết con số.
- Đọc thông báo các khoản thu đầu năm của trường. Trường công phải công khai các khoản thu, mức thu và căn cứ; nếu thông báo không ghi căn cứ, bạn có quyền hỏi.
- Đối chiếu với nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh về khoản thu dịch vụ trong cơ sở giáo dục công lập năm đó. Văn bản này thường đăng trên cổng thông tin của tỉnh và của sở giáo dục và đào tạo.
- Tách từng khoản thành ba loại: bắt buộc theo quy định (như bảo hiểm y tế học sinh), dịch vụ tự chọn (bán trú, trông ngoài giờ, câu lạc bộ), và đóng góp tự nguyện.
- Với khoản dịch vụ, xem mức trường thu có nằm trong mức tối đa tỉnh cho phép không, và con có thật sự dùng dịch vụ đó không.
- Nếu con học trường tư thục ở mầm non hoặc phổ thông, hỏi trường về khoản hỗ trợ học phí nhà nước chi trả, cách trừ vào học phí hay chi trả trực tiếp, thời điểm nhận.
Thông tin chính thức luôn là văn bản của tỉnh và thông báo của trường. Bài đăng trên nhóm phụ huynh hữu ích để biết nhà khác chuẩn bị gì, nhưng con số trong đó nên được đối chiếu lại.
Miễn học phí rồi, gia đình vẫn chi những gì
Bán trú và tiền ăn. Với trẻ mầm non và học sinh tiểu học học bán trú, tiền ăn và các khoản phục vụ bán trú thường là khoản lớn nhất trong năm, lớn hơn nhiều so với học phí trước đây. Khoản này đi theo giá thực phẩm, nên năm nào giá thực phẩm tăng thì thường được điều chỉnh.
Dịch vụ ngoài giờ và câu lạc bộ. Trông trẻ ngoài giờ, học câu lạc bộ năng khiếu, ngoại ngữ tăng cường có thu phí, là tự chọn. Gia đình nên cân nhắc theo nhu cầu, không bắt buộc đăng ký đủ mọi khoản.
Bảo hiểm y tế học sinh. Là khoản bắt buộc theo Luật Bảo hiểm y tế, mức đóng tính theo tỷ lệ lương cơ sở và có phần nhà nước hỗ trợ; khi lương cơ sở tăng, khoản này tăng theo ở năm học sau.
Sách vở, đồng phục, đi lại. Không do trường thu theo quy định học phí nhưng là chi phí thật của năm học. Sách giáo khoa có giá do nhà xuất bản định, có kê khai; gia đình có thể dùng lại sách cũ khi chương trình không đổi.
Ví dụ: lập ngân sách đi học cả năm cho hai con
Gia đình anh Tâm ở Đà Nẵng có một con học mẫu giáo trường công và một con học lớp bốn có bán trú. Trước năm học, anh liệt kê các khoản theo thông báo của hai trường và ghi rõ đâu là số trường thông báo, đâu là số tự ước. Các số dưới đây là ví dụ, không phải mức thu thật ở Đà Nẵng.
Con mẫu giáo: không còn học phí; tiền ăn và phục vụ bán trú khoảng một triệu đồng mỗi tháng trong chín tháng; bảo hiểm y tế đóng một lần. Con lớp bốn: không còn học phí; bán trú và tiền ăn khoảng tám trăm nghìn đồng mỗi tháng; một câu lạc bộ tự chọn; sách vở, đồng phục đầu năm. Cộng lại, khoản chi đi học của hai con chiếm phần lớn ở tiền ăn bán trú, phần nhà nước quyết như bảo hiểm y tế chỉ là một phần nhỏ.
Từ bảng này, anh Tâm chia tổng chi cả năm cho mười hai tháng để để dành đều, thay vì dồn cả vào tháng tám, tháng chín. Anh cũng ghi riêng các khoản tự chọn để năm sau xem lại con có dùng thật không. Cách làm này áp dụng được cho mọi gia đình, chỉ cần thay số của trường con mình.
Đóng góp tự nguyện: phân biệt cho rõ
Ngoài các khoản theo quy định và dịch vụ tự chọn, nhiều trường có các khoản vận động đóng góp. Ở mức nguyên tắc:
- Khoản tài trợ, đóng góp cho trường phải trên tinh thần tự nguyện, không bắt buộc mức tối thiểu, không cào bằng.
- Theo quy định về ban đại diện cha mẹ học sinh, ban này không được tự đặt ra khoản thu cho những việc thuộc trách nhiệm của nhà trường, như bảo vệ, vệ sinh trường, xây dựng, sửa chữa cơ sở vật chất.
- Các khoản phải được công khai thu, chi; phụ huynh có quyền xem.
- Nếu thấy khoản "tự nguyện" mà có mức cố định cho mọi học sinh, hoặc gắn với việc con được xếp lớp, chỗ ngồi, bạn có thể hỏi ban giám hiệu và phản ánh tới phòng hoặc sở giáo dục và đào tạo.
Mục đích không phải là từ chối mọi đóng góp, mà là để mỗi khoản đúng bản chất của nó. Biết khoản nào bắt buộc, khoản nào tự chọn, khoản nào tự nguyện giúp gia đình quyết định theo khả năng của mình mà không ngại.
Đọc tin "học phí thay đổi" cho đúng
Tin nói cấp học nào, loại trường nào? Chính sách cho mầm non, phổ thông công lập khác hẳn đại học công lập, trường tư thục, giáo dục nghề nghiệp. Một tin "học phí tăng" về đại học không chạm tới gia đình chỉ có con học tiểu học.
Là chính sách toàn quốc hay của một tỉnh? Khoản thu dịch vụ, tiền ăn bán trú do tỉnh quyết; tin của tỉnh khác không áp dụng cho trường con bạn.
Đã ban hành hay mới là đề xuất, dự thảo? Nhiều tin về học phí là đề xuất đang lấy ý kiến. Chỉ văn bản đã ban hành, có năm học áp dụng mới làm thay đổi số tiền bạn đóng.
Áp dụng từ năm học nào? Thay đổi về học phí và khoản thu thường áp từ đầu năm học, không áp giữa chừng; đối chiếu thông báo của trường để biết chắc.
Đại học công lập: vì sao học phí tăng theo lộ trình
Ở bậc đại học, học phí trường công không được miễn như phổ thông. Chính phủ quy định khung, mức trần học phí và lộ trình điều chỉnh; trường được tự chủ tài chính ở mức cao hơn thì được thu mức cao hơn trong giới hạn quy định. Mục tiêu thường được nêu là để học phí tiến dần tới tính đủ chi phí đào tạo, đi kèm chính sách miễn, giảm, học bổng và tín dụng sinh viên cho người khó khăn.
Tranh luận phổ biến xoay quanh việc học phí tăng giúp trường có nguồn đầu tư chất lượng, nhưng có thể làm khó gia đình thu nhập thấp nếu chính sách hỗ trợ không theo kịp. Với gia đình có con sắp vào đại học, điều thiết thực là đọc đề án tuyển sinh của từng trường: học phí năm đầu, lộ trình tăng các năm sau, chính sách học bổng. Lập ngân sách cho cả khoá học theo lộ trình đó, không chỉ theo học phí năm nhất.
Câu hỏi thường gặp
Học phí trường công do ai quyết định?
Với mầm non và phổ thông công lập, chính sách học phí và miễn, giảm do Quốc hội, Chính phủ quy định, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết các khoản thu dịch vụ trong trường. Với đại học công lập, Chính phủ quy định khung, mức trần, trường quyết mức cụ thể theo mức tự chủ.
Đã miễn học phí sao vẫn phải đóng tiền đầu năm?
Miễn học phí không bao gồm các khoản dịch vụ như bán trú, tiền ăn, trông ngoài giờ, câu lạc bộ, và bảo hiểm y tế học sinh. Những khoản này vẫn thu theo quy định của tỉnh và thông báo của trường.
Tra mức thu các khoản ở trường công của tỉnh mình ở đâu?
Bạn tra nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh về khoản thu dịch vụ trong cơ sở giáo dục công lập, đăng trên cổng thông tin của tỉnh hoặc sở giáo dục và đào tạo, và đối chiếu với thông báo các khoản thu đầu năm của trường.
Con học trường tư thục có được hỗ trợ học phí không?
Theo chính sách hiện hành, học sinh mầm non và phổ thông ở trường ngoài công lập được nhà nước hỗ trợ học phí theo mức quy định. Bạn hỏi trường về cách chi trả và thời điểm nhận hỗ trợ.
Khoản đóng góp tự nguyện có bắt buộc không?
Không. Khoản tài trợ, đóng góp phải trên tinh thần tự nguyện, không ấn định mức, và phải công khai thu chi. Nếu thấy khoản tự nguyện bị áp mức cố định, bạn có thể phản ánh với ban giám hiệu hoặc cơ quan quản lý giáo dục.
Vì sao cùng một lớp mà tổng tiền đi học hai tỉnh khác nhau?
Vì các khoản thu dịch vụ, tiền ăn bán trú do từng tỉnh quy định và từng trường tổ chức theo chi phí thực tế ở địa phương. Phần chính sách chung như miễn học phí thì giống nhau.