DieuTiet.comĐiều Tiết
Thuế, phí và giá cả

Giảm thuế giá trị gia tăng xuống 8%: hàng nào được giảm và giá có rẻ đi thật không

Các đợt giảm thuế giá trị gia tăng 2 điểm phần trăm áp cho nhóm hàng nào, loại trừ nhóm nào, vì sao giá bán không phải lúc nào cũng giảm theo và cách tự kiểm hoá đơn.

Woman holding a paper bag of groceries walking out of a neighborhood minimart at dusk, seen from behind, warm shop light spilling onto the sidewalk, wide angle

Từ năm 2022, Việt Nam nhiều lần áp dụng chính sách giảm 2 điểm phần trăm thuế giá trị gia tăng, từ 10% xuống 8%, cho một số nhóm hàng hoá, dịch vụ, kèm giảm 20% mức tỷ lệ tính thuế cho hộ kinh doanh nộp theo doanh thu. Không phải mặt hàng nào cũng được giảm, và giá bán không tự động giảm đúng 2 điểm.

Mỗi đợt giảm có thời hạn riêng, được Quốc hội quyết định bằng nghị quyết rồi Chính phủ ban hành nghị định kèm danh mục loại trừ. Bài này giải thích logic của chính sách, nhóm nào thường bị loại trừ và vì sao, mức giá thật sự đổi bao nhiêu với một hoá đơn bình thường, và những câu bạn nên tự hỏi trước khi tin rằng "giảm thuế là giá rẻ".

Giảm thuế để làm gì: mục tiêu và cái giá

Giảm thuế giá trị gia tăng là một công cụ kích cầu. Khi kinh tế chậm lại, sức mua yếu, nhà nước chấp nhận thu ít đi một phần để giá bán có cơ hội hạ, người mua chi tiêu nhiều hơn, doanh nghiệp bán được hàng, giữ được việc làm. Lý do chọn thuế giá trị gia tăng là vì nó chạm vào gần như mọi giao dịch, tác động lan rộng và nhanh, không cần lập danh sách người nhận hỗ trợ như các gói trợ cấp.

Cái giá là số thu ngân sách giảm trong thời gian áp dụng. Mỗi lần đề xuất gia hạn, cơ quan soạn thảo đều phải ước tính số thu bị giảm và trình Quốc hội cân nhắc. Những tranh luận phổ biến quanh chính sách này thường xoay quanh ba câu: phần giảm thuế tới tay người tiêu dùng được bao nhiêu hay dừng lại ở biên lợi nhuận của người bán; giảm theo diện rộng có tốt hơn hỗ trợ trực tiếp nhóm khó khăn không; và giảm nhiều đợt liên tiếp có làm doanh nghiệp coi đó là mặc định không.

Bài này không phán chính sách đúng hay sai, chỉ giúp bạn đọc nó cho rõ: ai được gì, ai trả gì, và đo kết quả ở chính hoá đơn của nhà mình.

Nhóm nào thường được giảm, nhóm nào thường bị loại trừ

Qua các đợt, cấu trúc danh mục khá ổn định: giảm cho phần lớn hàng hoá, dịch vụ đang chịu thuế 10%, trừ một số nhóm. Danh mục cụ thể từng đợt nằm ở phụ lục nghị định, bạn phải tra đúng văn bản đang có hiệu lực.

NhómThường được giảm từ 10% xuống 8%?Lý do thường được nêu
Ăn uống, may mặc, đồ gia dụng, vận tải, dịch vụ lưu trúCóGắn trực tiếp với sức mua của hộ gia đình
Viễn thông, công nghệ thông tinThường bị loại trừÍt chịu tác động suy giảm, doanh thu ổn định
Tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểmThường bị loại trừKhông phải đối tượng cần kích cầu tiêu dùng
Kinh doanh bất động sảnThường bị loại trừTránh kích thích thêm thị trường nhà đất
Kim loại, sản phẩm khai khoáng, hoá chấtThường bị loại trừHàng đầu vào, không trực tiếp tới người tiêu dùng
Hàng chịu thuế tiêu thụ đặc biệtThường bị loại trừNhà nước không muốn khuyến khích tiêu dùng các mặt hàng này
Hàng đang chịu thuế 5% hoặc không chịu thuếKhông áp dụngChính sách chỉ nhắm nhóm thuế suất 10%

Chữ "thường" ở cột giữa là cố ý. Mỗi đợt có thể điều chỉnh phạm vi, có đợt thu hẹp, có đợt mở rộng lại. Đừng dùng bảng này như danh mục pháp lý; dùng nó để hiểu logic, rồi tra phụ lục nghị định của đợt đang hiệu lực trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ.

Giá thật sự đổi bao nhiêu: làm phép tính trên một hoá đơn

Giảm từ 10% xuống 8% nghe như giảm 2%, nhưng tính trên giá đã gồm thuế thì mức giảm tối đa nhỏ hơn thế. Ví dụ số tròn với một hoá đơn tạp hoá:

KhoảnThuế suất 10%Thuế suất 8%Chênh
Giá chưa thuế1.000.0001.000.0000
Tiền thuế100.00080.00020.000
Tổng phải trả1.100.0001.080.00020.000
Mức giảm so với tổng cũkhoảng 1,8%

Tức là một hoá đơn 1,1 triệu đồng nếu được giảm trọn vẹn thì rẻ đi khoảng 20 nghìn. Với gia đình chi tiêu vài triệu đồng mỗi tháng cho các món được giảm, khoản tiết kiệm tính bằng vài chục nghìn tới trăm nghìn mỗi tháng, không phải con số đổi đời, nhưng cộng trên cả nền kinh tế thì lớn. Còn nếu người bán nâng giá chưa thuế lên một chút, khoản 20 nghìn này có thể biến mất hoàn toàn.

Cũng nên nhớ hoá đơn của nhà bạn là hỗn hợp. Trong một giỏ siêu thị thường có món được giảm (đồ gia dụng, quần áo, đồ ăn chế biến), có món vốn chịu 5% như nhiều loại thực phẩm tươi sống, có món bị loại trừ như bia, rượu thuộc diện thuế tiêu thụ đặc biệt. Cho nên mức giảm trên cả giỏ thường thấp hơn 1,8%. Muốn biết chính xác, nhìn từng dòng thuế suất trên hoá đơn điện tử, cộng riêng tiền thuế của các dòng ghi 8%, rồi nhân với 2/8 là ra phần thuế bạn đã được giảm so với khi còn 10%. Đây là phép tính đơn giản, làm một lần là biết chính sách chạm vào chi tiêu nhà mình tới đâu.

Vì sao có nơi giá không giảm

Người bán giữ lại phần giảm. Với hàng không do nhà nước định giá, người bán được tự quyết giá. Nếu cầu đang mạnh hoặc chi phí đầu vào đang tăng, họ có thể giữ nguyên giá bán sau thuế, tức nâng giá trước thuế, và phần giảm thuế thành lợi nhuận hoặc bù chi phí.

Chi phí khác tăng cùng lúc. Một quán cơm ở Đà Nẵng có thể được giảm thuế đúng lúc giá gạo, giá gas đi lên. Giá bán không đổi không có nghĩa là quán bỏ túi phần giảm, có khi phần giảm chỉ đủ bù chi phí tăng.

Giá bán lẻ tròn số. Một ly cà phê 30 nghìn, giảm thuế ra khoảng 29,5 nghìn. Ít quán nào đổi bảng giá vì 500 đồng; giá giữ ở số tròn và phần chênh nằm lại với người bán.

Mặt hàng thật ra không nằm trong diện giảm. Nhiều người thấy giá không giảm và nghĩ người bán gian, trong khi món đó vốn thuộc nhóm bị loại trừ hoặc đang chịu thuế 5%.

Hộ kinh doanh được giảm theo cách khác. Hộ nộp theo tỷ lệ trên doanh thu được giảm 20% mức tỷ lệ, không phải từ 10% xuống 8%. Mức tiết kiệm của họ trên mỗi đồng doanh thu rất nhỏ, khó thấy trên giá bán.

Hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ được gì

Hãy lấy một tiệm may đo nhỏ ở Huế, nộp thuế theo phương pháp tỷ lệ trên doanh thu. Khi chính sách giảm 20% mức tỷ lệ có hiệu lực, số thuế giá trị gia tăng mà tiệm nộp trên mỗi đồng doanh thu giảm đi một phần năm. Nếu mức tỷ lệ của ngành là một con số nhỏ, phần giảm tính ra cũng nhỏ, nhưng đó là tiền giữ lại thật mỗi kỳ khai thuế. Điều kiện là tiệm phải ghi đúng trên hoá đơn bán hàng theo hướng dẫn của đợt đó; quên ghi có thể làm tiệm không được hưởng hoặc phải điều chỉnh hoá đơn sau.

Với doanh nghiệp khấu trừ, chuyện phức tạp hơn: cùng một doanh nghiệp có thể bán hàng thuộc diện được giảm và hàng không được giảm, phải xuất hoá đơn tách dòng thuế suất. Doanh nghiệp bán buôn cho doanh nghiệp khác thì phần giảm ở khâu giữa không làm thay đổi nhiều tổng số thuế, vì khâu sau được khấu trừ ít đi tương ứng. Tác động rõ nhất vẫn là ở khâu bán cho người tiêu dùng cuối.

Một điểm hay sai là áp mức giảm cho hàng không thuộc diện, rồi sau đó bị cơ quan thuế truy thu phần chênh. Nếu bạn là hộ kinh doanh, câu cần hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế quản lý trực tiếp là: mặt hàng của mình có nằm trong phụ lục loại trừ không.

Cách tự kiểm một đợt giảm thuế đã tới túi mình chưa

Bạn không cần làm kế toán để biết phần giảm thuế có tới tay mình hay không. Làm theo mấy bước:

  1. Chọn ba món mua thường xuyên, giá ổn định (ví dụ nước giặt, dầu ăn, bột giặt) và giữ hoá đơn của tháng trước ngày giảm thuế có hiệu lực.
  2. Sau ngày hiệu lực, lấy hoá đơn điện tử hoặc phiếu thanh toán của cùng các món ở cùng điểm bán.
  3. So dòng thuế suất: nếu vẫn ghi 10% thì hoặc món đó bị loại trừ, hoặc người bán chưa áp; tra phụ lục để biết là trường hợp nào.
  4. So giá chưa thuế: nếu thuế suất đã về 8% mà giá chưa thuế tăng lên, người bán đã giữ lại phần giảm.
  5. Ghi lại kết quả, vì đây là cách thực tế nhất để biết chính sách có đi tới khâu cuối hay không.

Nếu thấy người bán ghi sai thuế suất trên hoá đơn, đó là vấn đề của người bán với cơ quan thuế. Bạn có thể phản ánh qua kênh tiếp nhận của cơ quan thuế địa phương, nhưng không có cơ chế để người mua "đòi lại" phần chênh khi người bán vẫn ghi đúng 8% mà chỉ nâng giá.

Câu nên tự hỏi khi đọc tin "gia hạn giảm thuế"

Tin về giảm thuế thường xuất hiện theo một nhịp: đề xuất gia hạn, Quốc hội xem xét, nghị quyết được thông qua, Chính phủ ban hành nghị định. Ở mỗi bước, tiêu đề báo có thể nghe giống nhau, nhưng giá trị pháp lý thì khác hẳn. Một đề xuất chưa phải quyết định; nghị quyết của Quốc hội đã quyết nhưng chưa có danh mục chi tiết; phải tới nghị định thì người bán mới có căn cứ áp dụng.

Khi đọc, hãy tự hỏi: đây là dự thảo hay văn bản đã ban hành; thời gian áp dụng từ ngày nào tới ngày nào; danh mục loại trừ có gì khác đợt trước; hộ kinh doanh được giảm thế nào. Ba câu trả lời đó quyết định bạn, với tư cách người mua hay chủ quán, cần làm gì. Không có câu trả lời rõ thì cứ coi như chưa có gì đổi, và chờ văn bản trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ.

Câu hỏi thường gặp

Giảm thuế giá trị gia tăng từ 10% xuống 8% thì giá giảm bao nhiêu phần trăm?

Nếu người bán chuyển trọn phần giảm, tổng tiền phải trả giảm khoảng 1,8%, vì 2 điểm thuế được tính trên giá chưa thuế còn bạn so trên giá đã có thuế. Thực tế có thể ít hơn hoặc bằng không nếu người bán giữ lại.

Hàng đang chịu thuế 5% có được giảm thêm không?

Các đợt giảm từ trước tới nay nhắm vào nhóm hàng đang chịu thuế suất 10%. Hàng chịu 5% hoặc không chịu thuế thường không thuộc diện áp dụng, nhưng bạn vẫn nên tra nghị định của đợt đang hiệu lực.

Vì sao điện thoại, gói cước di động không được giảm thuế?

Viễn thông và công nghệ thông tin thường nằm trong danh mục loại trừ của các đợt giảm. Lý do hay được nêu là các ngành này ít bị suy giảm hơn, chính sách muốn dồn phần giảm vào các nhóm gắn với sức mua hộ gia đình.

Hộ kinh doanh có được giảm từ 10% xuống 8% không?

Hộ kinh doanh nộp theo tỷ lệ trên doanh thu không áp mức 10% hay 8%. Họ được giảm 20% mức tỷ lệ phần trăm của ngành nghề, với điều kiện mặt hàng không thuộc nhóm bị loại trừ và ghi đúng trên hoá đơn bán hàng.

Người bán không giảm giá có bị phạt không?

Người bán chỉ bị xử lý nếu ghi sai thuế suất hoặc khai sai thuế. Còn nếu họ ghi đúng 8% nhưng nâng giá chưa thuế lên, đó là quyền định giá của họ với hàng không do nhà nước định giá, không có chế tài bắt giảm giá.

Làm sao biết đợt giảm thuế hiện tại còn hiệu lực tới khi nào?

Tra nghị quyết của Quốc hội và nghị định của Chính phủ về giảm thuế giá trị gia tăng trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ. Văn bản ghi rõ ngày bắt đầu, ngày kết thúc và phụ lục loại trừ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138