DieuTiet.comĐiều Tiết
Thương mại quốc tế và hàng rào

Kiểm tra chuyên ngành hàng nhập khẩu là gì: vì sao hàng nằm cảng, chi phí ai gánh

Kiểm tra chuyên ngành là bước kiểm an toàn thực phẩm, kiểm dịch, chất lượng trước khi thông quan. Vì sao hàng nằm cảng, chi phí đi vào giá ra sao, cách tránh vướng.

Customs inspector in uniform opening a refrigerated container of imported fruit at a port in Hai Phong, cold mist rising, back view, low angle, early morning blue light

Kiểm tra chuyên ngành là bước các bộ quản lý ngành kiểm tra hàng nhập khẩu về an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật, chất lượng, đo lường hoặc an toàn kỹ thuật trước khi hàng được thông quan hoặc đưa ra lưu thông. Đây là công cụ bảo vệ sức khoẻ, môi trường và người tiêu dùng, nhưng cũng là lý do phổ biến khiến lô hàng nằm cảng nhiều ngày, phát sinh phí lưu kho, lưu container mà cuối cùng đi vào giá bán.

Khác với thuế, kiểm tra chuyên ngành không thu một tỷ lệ trên giá trị hàng; chi phí của nó nằm ở thời gian chờ, phí kiểm nghiệm và rủi ro hàng bị từ chối. Bài này giải thích ai kiểm cái gì ở mức nguyên tắc, chi phí phát sinh từ đâu, những lần cải cách theo hướng quản lý rủi ro, và cách một hộ kinh doanh nhập hàng nhỏ tránh vướng. Danh mục hàng phải kiểm tra do từng bộ ban hành và sửa đổi định kỳ, cần tra bản hiện hành.

Ai kiểm cái gì: bản đồ ở mức nguyên tắc

Sau các đợt sắp xếp bộ máy, tên và phạm vi của một số cơ quan đã thay đổi. Bảng dưới chỉ phân theo loại kiểm tra; khi cần chắc, hãy tra danh mục của từng bộ trên Cổng thông tin một cửa quốc gia.

Loại kiểm traÁp cho nhóm hàng điển hìnhKiểm điều gì
Kiểm dịch thực vậtTrái cây tươi, hạt giống, gỗ, nông sản chưa chế biếnSâu bệnh, sinh vật gây hại có thể lây lan
Kiểm dịch động vậtThịt, sản phẩm động vật, động vật sốngDịch bệnh, điều kiện vệ sinh thú y
An toàn thực phẩmThực phẩm, phụ gia, dụng cụ chứa đựng thực phẩmChỉ tiêu vi sinh, kim loại nặng, dư lượng hoá chất
Chất lượng sản phẩm, hàng hoáHàng có khả năng gây mất an toàn như đồ chơi trẻ em, thép, thiết bị điệnĐáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia
Hiệu suất năng lượng, an toàn bức xạ, tần sốThiết bị điện, thiết bị phát sóngNhãn năng lượng, phù hợp quy hoạch tần số

Một lô hàng có thể phải qua nhiều loại kiểm tra cùng lúc. Lô trái cây tươi vừa phải kiểm dịch thực vật, vừa có thể bị kiểm an toàn thực phẩm. Hàng chỉ được thông quan khi đủ các kết quả đạt.

Chi phí thật sự nằm ở đâu

Phí kiểm tra hay phí kiểm nghiệm thường không phải phần lớn nhất. Khoản tốn kém hơn là thời gian chờ. Container nằm ở cảng quá thời hạn miễn phí thì phát sinh phí lưu bãi của cảng và phí lưu container của hãng tàu, tính theo ngày. Với hàng lạnh như thịt, trái cây, còn có chi phí cắm điện container lạnh. Hàng tươi chờ lâu thì giảm chất lượng, có khi mất giá trị.

Thời gian chờ đến từ nhiều chỗ: lấy mẫu, gửi mẫu tới phòng thử nghiệm, chờ kết quả, bổ sung hồ sơ khi thiếu. Mỗi ngày chậm là một khoản cộng vào giá vốn. Người nhập khẩu tính khoản này vào giá bán, và người tiêu dùng trả phần đó mà không biết.

Rủi ro lớn nhất là lô hàng không đạt. Khi đó hàng có thể phải tái xuất, tiêu huỷ hoặc xử lý lại tuỳ trường hợp, chi phí do người nhập khẩu gánh. Với hộ kinh doanh nhỏ, một lô bị từ chối có thể mất trắng vốn của cả mùa. Vì vậy khi so giá giữa tự nhập và lấy qua đầu mối, đừng chỉ so giá mua ở nước ngoài cộng thuế; hãy cộng cả khoản dự phòng cho thời gian chờ và xác suất hàng không đạt, dù nhỏ.

Một phép tính ví dụ: mỗi ngày chờ cộng vào giá một ký hàng bao nhiêu

Các con số dưới đây là ví dụ tròn để minh hoạ, không phải mức phí thật của cảng hay hãng tàu nào. Giả định một container lạnh chở 20 tấn trái cây, giá vốn đã gồm thuế là 40.000 đồng một ký, phí lưu container và cắm điện ví dụ 2 triệu đồng mỗi ngày sau thời gian miễn phí, hao hụt do giảm độ tươi ví dụ 1% giá trị mỗi ngày.

Số ngày chờ quá hạn miễn phíPhí lưu và điện cộng thêm mỗi kýHao hụt mỗi kýGiá vốn mỗi ký ví dụ
0 ngày0040.000 đồng
3 ngày300 đồng1.200 đồng41.500 đồng
7 ngày700 đồng2.800 đồng43.500 đồng

Trong ví dụ, phí lưu container chỉ là phần nhỏ; phần lớn đến từ hàng tươi mất giá. Với hàng khô như đồ chơi hay thiết bị, hao hụt gần như bằng 0 và chi phí chờ chủ yếu là phí lưu bãi và vốn bị chôn. Đó là lý do nhà nhập khẩu hàng tươi quan tâm tới thời gian kiểm tra hơn bất kỳ ai.

Cải cách theo hướng quản lý rủi ro: những thay đổi đáng biết

Kiểm tra giảm, miễn kiểm tra. Hàng của doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt, hoặc lô hàng giống với lô đã đạt trước đó, có thể được kiểm tra giảm hoặc miễn theo quy định. Đây là lý do doanh nghiệp nhập ổn định thường thông quan nhanh hơn người nhập lần đầu.

Chuyển kiểm tra từ trước thông quan sang sau thông quan. Với một số nhóm hàng, việc kiểm được dời sang giai đoạn hàng đã lưu thông, giúp giảm thời gian nằm cảng; đổi lại doanh nghiệp chịu trách nhiệm và có thể bị kiểm bất kỳ lúc nào.

Thủ tục qua Cổng thông tin một cửa quốc gia. Hồ sơ đăng ký kiểm tra, kết quả kiểm tra được nộp và trả điện tử, giảm việc đi lại giữa các cơ quan.

Thu hẹp danh mục. Qua các đợt rà soát, nhiều mặt hàng được đưa ra khỏi danh mục phải kiểm tra trước thông quan. Danh mục thay đổi, nên kinh nghiệm của lần nhập trước có thể không còn đúng.

Tranh luận còn lại. Doanh nghiệp thường muốn danh mục gọn hơn và tiêu chí rõ hơn; cơ quan quản lý và người tiêu dùng lo rằng nới quá tay thì hàng kém chất lượng lọt vào. Cách cân là kiểm theo mức rủi ro của từng mặt hàng và từng doanh nghiệp.

Tình huống giả định: quầy trái cây nhập khẩu ở Hà Nội

Chị Thu có quầy trái cây nhập khẩu ở một chợ lớn tại Hà Nội, lần đầu tự nhập một lô nho tươi thay vì lấy qua đầu mối. Hàng về cảng Hải Phòng, chị mới biết trái cây tươi phải kiểm dịch thực vật, và loại nho từ nước đó chỉ được nhập khi nước xuất khẩu đã được cấp phép đối với mặt hàng này theo thoả thuận kiểm dịch giữa hai nước. Hồ sơ của chị thiếu giấy chứng nhận kiểm dịch của nước xuất khẩu đúng mẫu, lô hàng nằm chờ bổ sung.

Trong mấy ngày chờ, container lạnh phát sinh phí cắm điện và phí lưu bãi, nho bắt đầu giảm độ tươi. Khi hàng được thông quan, giá vốn mỗi ký đã cao hơn dự tính. Nếu hỏi trước, chị có thể yêu cầu người bán bên kia chuẩn bị đúng giấy tờ, hoặc chọn nguồn từ nước đã được phép xuất mặt hàng đó vào Việt Nam.

Kinh nghiệm này giải thích vì sao trái cây nhập qua đầu mối lớn thường rẻ hơn khi hộ nhỏ tự nhập: đầu mối nhập đều đặn, có lịch sử tuân thủ, được kiểm tra giảm, và rải chi phí thủ tục cho lượng hàng lớn.

Trước khi đặt lô hàng đầu tiên: các bước kiểm

Hộ kinh doanh muốn tự nhập hàng thuộc nhóm thực phẩm, nông sản, đồ chơi trẻ em, đồ điện nên làm theo thứ tự sau, trước khi chuyển tiền đặt hàng.

  1. Xác định mã HS của mặt hàng và tra xem mã đó có nằm trong danh mục phải kiểm tra chuyên ngành của bộ nào không.
  2. Với nông sản tươi, kiểm tra nước xuất khẩu đã được phép xuất mặt hàng đó vào Việt Nam chưa.
  3. Liệt kê giấy tờ nước xuất khẩu phải cấp, như giấy chứng nhận kiểm dịch, giấy chứng nhận lưu hành, kết quả thử nghiệm, và yêu cầu người bán cam kết cung cấp đúng mẫu.
  4. Hỏi đại lý hải quan hoặc đơn vị giao nhận về thời gian kiểm tra thường thấy và số ngày miễn phí lưu container của hãng tàu.
  5. Tính vào giá vốn các khoản: phí kiểm, phí lưu bãi dự phòng vài ngày, chi phí bảo quản, và kịch bản lô hàng bị từ chối.
  6. Đăng ký kiểm tra qua Cổng thông tin một cửa quốc gia ngay khi có bộ chứng từ, không chờ hàng về mới làm.

Chỗ hay sai là chỉ hỏi về thuế mà quên kiểm tra chuyên ngành. Thuế có thể tính trước bằng biểu, còn kiểm tra chuyên ngành mới là chỗ quyết định hàng về được hay không và về sau bao lâu. Lô đầu tiên nên nhỏ, để thử cả quy trình trước khi đặt lượng lớn.

Câu nên tự hỏi khi đọc tin về cắt giảm hay siết kiểm tra chuyên ngành

Tin về kiểm tra chuyên ngành thường đi theo hai hướng: cắt giảm thủ tục để hỗ trợ doanh nghiệp, hoặc siết lại sau một vụ việc hàng kém chất lượng. Khi đọc, hãy hỏi: thay đổi áp cho nhóm hàng nào, mã HS nào; chuyển từ kiểm trước thông quan sang sau thông quan hay bỏ hẳn; áp cho mọi doanh nghiệp hay chỉ doanh nghiệp đáp ứng điều kiện; và hiệu lực từ khi nào.

Với người tiêu dùng, câu hỏi khác là ai chịu trách nhiệm khi hàng có vấn đề sau khi được nới kiểm tra. Theo nguyên tắc chung, doanh nghiệp đưa hàng ra thị trường chịu trách nhiệm về chất lượng, còn cơ quan quản lý kiểm tra trên thị trường. Người mua giữ hoá đơn và thông tin nhà nhập khẩu trên nhãn phụ để có căn cứ khi cần khiếu nại. Nhãn phụ tiếng Việt trên hàng nhập khẩu là chỗ đầu tiên nên nhìn: thiếu tên, địa chỉ đơn vị nhập khẩu là dấu hiệu hàng không đi qua đường chính thức, và khi đó mọi lớp kiểm tra nói trên đều có thể đã bị bỏ qua.

Câu hỏi thường gặp

Kiểm tra chuyên ngành khác kiểm tra hải quan thế nào?

Kiểm tra hải quan xem khai báo có đúng về số lượng, chủng loại, trị giá, mã hàng để tính thuế. Kiểm tra chuyên ngành do các bộ quản lý ngành thực hiện, xem hàng có đáp ứng yêu cầu về an toàn, chất lượng, kiểm dịch hay không.

Hàng nằm cảng chờ kết quả kiểm tra thì phí lưu kho ai trả?

Người nhập khẩu trả các khoản phí lưu bãi, lưu container theo hợp đồng với cảng và hãng tàu. Khoản này thường được tính vào giá vốn, nên cuối cùng đi vào giá bán cho người tiêu dùng.

Lô hàng không đạt kiểm tra chuyên ngành thì xử lý thế nào?

Tuỳ trường hợp, hàng có thể phải tái xuất, tiêu huỷ hoặc được phép xử lý lại nếu quy định cho phép. Chi phí do người nhập khẩu gánh, nên cần kiểm kỹ yêu cầu trước khi đặt hàng.

Vì sao doanh nghiệp nhập thường xuyên thông quan nhanh hơn người nhập lần đầu?

Vì cơ chế quản lý rủi ro cho phép kiểm tra giảm hoặc miễn với doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt và lô hàng giống lô đã đạt. Người nhập lần đầu thường bị kiểm đầy đủ.

Tra danh mục hàng phải kiểm tra chuyên ngành ở đâu?

Tra trên Cổng thông tin một cửa quốc gia và cổng thông tin của các bộ quản lý ngành như Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Y tế, Bộ Công Thương. Danh mục sửa đổi định kỳ nên kiểm ngày ban hành.

Nới kiểm tra chuyên ngành có làm hàng kém chất lượng tràn vào không?

Đây là tranh luận phổ biến. Hướng hiện nay là quản lý theo rủi ro: nới với hàng và doanh nghiệp rủi ro thấp, giữ kiểm chặt với nhóm rủi ro cao, kết hợp kiểm tra sau thông quan và trên thị trường.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138