DieuTiet.comĐiều Tiết
Giá xăng dầu

Thuế trong giá xăng dầu: bốn loại thuế, tính theo phần trăm hay theo lít, cộng ra sao

Giá xăng chịu thuế nhập khẩu, tiêu thụ đặc biệt, bảo vệ môi trường và giá trị gia tăng. Loại nào tính theo lít, loại nào theo phần trăm, vì sao có thuế chồng thuế.

Accountant woman reviewing invoices at a wooden desk in a small fuel retail office in Hai Phong, face turned away, window light from the side, calm afternoon

Một lít xăng ở Việt Nam chịu bốn loại thuế: thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt (riêng với xăng), thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng. Ba loại tính theo phần trăm, riêng thuế bảo vệ môi trường tính một số tiền cố định trên mỗi lít; và vì thuế giá trị gia tăng tính trên giá đã gồm các thuế kia, có hiện tượng “thuế chồng thuế”. Dầu diesel, dầu hoả, dầu mazut không chịu thuế tiêu thụ đặc biệt nên cấu trúc thuế khác xăng.

Bài này không ghi mức thuế của bất kỳ kỳ nào, vì các mức này được điều chỉnh theo từng giai đoạn và có lúc được giảm tạm thời. Mục tiêu là để bạn hiểu thứ tự tính, loại thuế nào nhạy với giá thế giới, loại nào không, và vì sao một đợt giảm thuế bảo vệ môi trường lại được nhắc tới mỗi khi giá xăng cao. Mức thuế đang áp dụng, bạn tra trên cổng thông tin của Bộ Tài chính.

Bốn loại thuế: đánh vào đâu, tính thế nào

Mỗi loại thuế có mục đích riêng và cách tính riêng. Bảng dưới đây đặt chúng cạnh nhau ở mức nguyên tắc.

Loại thuếMặt hàng chịuCách tínhMục đích chính
Thuế nhập khẩuXăng dầu nhập khẩuPhần trăm trên giá nhập về; mức khác nhau theo nước xuất xứ và hiệp định thương mạiBảo hộ sản xuất trong nước, thu ngân sách
Thuế tiêu thụ đặc biệtXăng các loại (không áp với dầu diesel, dầu hoả, dầu mazut)Phần trăm trên giá tính thuế; xăng sinh học có mức thấp hơn xăng khoángĐiều tiết tiêu dùng, khuyến khích xăng sinh học
Thuế bảo vệ môi trườngXăng (trừ phần ethanol), dầu diesel, dầu hoả, dầu mazut, dầu mỡ nhờnSố tiền cố định trên mỗi lít hoặc mỗi kilôgam, trong khung do Uỷ ban Thường vụ Quốc hội quy địnhHạn chế tác động môi trường, thu ngân sách
Thuế giá trị gia tăngHầu hết các mặt hàng xăng dầu bán raPhần trăm trên giá bán chưa thuế giá trị gia tăng, đã gồm các thuế khácThuế tiêu dùng chung

Điểm đáng nhớ nhất trong bảng là cột “cách tính”. Ba loại thuế phần trăm phóng to hoặc thu nhỏ theo giá vốn, còn thuế bảo vệ môi trường đứng yên dù giá thế giới lên hay xuống. Nhờ vậy khi giá thế giới thấp, tỷ trọng thuế trong giá xăng cao hơn; khi giá thế giới cao, tỷ trọng thuế thấp hơn, dù số tiền thuế tuyệt đối có thể tăng.

Thứ tự cộng thuế từ giá nhập về tới giá bán

Thứ tự tính quyết định thuế nào bị tính trên thuế nào. Ở mức nguyên tắc, các bước như sau:

  1. Bắt đầu từ giá nhập về, gồm giá hàng, phí giao hàng, cước tàu và bảo hiểm.
  2. Tính thuế nhập khẩu bằng phần trăm trên giá đó (nếu hàng nhập khẩu; hàng từ nhà máy lọc dầu trong nước không chịu thuế nhập khẩu nhưng được định giá theo mặt bằng tương đương).
  3. Tính thuế tiêu thụ đặc biệt trên giá đã gồm thuế nhập khẩu (chỉ với xăng).
  4. Cộng thuế bảo vệ môi trường theo số tiền cố định mỗi lít.
  5. Cộng chi phí kinh doanh, lợi nhuận định mức và phần trích quỹ bình ổn nếu có.
  6. Tính thuế giá trị gia tăng bằng phần trăm trên toàn bộ tổng phía trên.

Bước sáu là chỗ sinh ra cái gọi là thuế chồng thuế: thuế giá trị gia tăng tính cả trên phần thuế bảo vệ môi trường và thuế tiêu thụ đặc biệt. Đây là cách tính chung của thuế giá trị gia tăng với mọi hàng hoá chịu thuế tiêu thụ đặc biệt hay thuế bảo vệ môi trường, không phải cơ chế riêng cho xăng. Tuy vậy nó thường được nêu trong các đề xuất sửa đổi, vì khiến mỗi đồng thuế bảo vệ môi trường tăng thêm làm người mua trả thêm hơn một đồng.

Vì sao thuế bảo vệ môi trường hay được nhắc khi giá cao

Trong bốn loại thuế, thuế bảo vệ môi trường là công cụ có tác động nhanh và dễ thấy nhất với giá bán lẻ. Mức thuế được quy định theo biểu do Uỷ ban Thường vụ Quốc hội ban hành, trong khung của luật; khi cần giảm giá xăng trong một giai đoạn, cơ quan có thẩm quyền có thể giảm mức thu này, và giá bán giảm gần như đúng bằng số tiền giảm cộng phần thuế giá trị gia tăng tương ứng.

Thuế nhập khẩu thì khó dùng hơn vì phần lớn nguồn nhập đã hưởng thuế suất ưu đãi theo hiệp định thương mại tự do; hạ thêm mức thuế thông thường ít tác động. Thuế tiêu thụ đặc biệt chỉ áp với xăng, muốn đổi phải sửa luật. Thuế giá trị gia tăng là thuế chung, giảm riêng cho xăng tạo tiền lệ khó quản lý.

Mặt trái của giảm thuế bảo vệ môi trường là ngân sách hụt thu, và mục tiêu môi trường của loại thuế này bị yếu đi trong thời gian giảm. Vì vậy các đợt giảm thường có thời hạn, và giá xăng có thể tăng lại khi thời hạn kết thúc dù giá thế giới không đổi. Khi đọc tin “giá xăng tăng” vào đầu năm, bạn nên kiểm tra xem có phải do một đợt giảm thuế vừa hết hiệu lực hay không.

Ai thật sự chịu thuế xăng dầu

Người nộp thuế vào ngân sách là doanh nghiệp, nhưng người chịu gánh nặng cuối cùng là ai thì tuỳ từng nhóm. Bảng dưới gợi ý cách nghĩ, không phải con số đo được.

NhómChịu trực tiếpChịu gián tiếp
Người đi xe máy, ô tô cá nhânToàn bộ thuế trong mỗi lít xăng đổQua giá vé xe, giá hàng hoá có chi phí vận tải
Hộ kinh doanh dùng xe giao hàngThuế trong nhiên liệu; thuế giá trị gia tăng đầu vào có thể không khấu trừ được nếu nộp thuế khoánKhó chuyển hết vào giá bán khi khách nhạy giá
Doanh nghiệp vận tải nộp thuế theo phương pháp khấu trừCác thuế khác ngoài thuế giá trị gia tăngThuế giá trị gia tăng đầu vào được khấu trừ, gánh nặng chuyển cho khách hàng cuối
Nông dân, ngư dânThuế trong dầu diesel cho máy cày, ghe, máy bơmCó lúc được hỗ trợ riêng theo chính sách từng thời kỳ

Câu hỏi “ai chịu thuế” là chỗ các cuộc tranh luận về thuế xăng dầu thường đi tới. Người ủng hộ thuế bảo vệ môi trường cao cho rằng người dùng nhiều nhiên liệu nên trả nhiều; người phản đối lưu ý rằng nhóm thu nhập thấp đi xe máy cũng chịu cùng mức mỗi lít. Bài viết không đưa ra kết luận, chỉ để bạn thấy cả hai phía.

Dầu diesel, dầu hoả, dầu mazut: cấu trúc thuế khác xăng ở đâu

Vì không chịu thuế tiêu thụ đặc biệt, dầu diesel có ít lớp thuế phần trăm hơn xăng. Phần thuế cố định theo lít, tức thuế bảo vệ môi trường, với dầu diesel cũng thường được đặt ở mức thấp hơn xăng trong biểu thuế. Kết quả là dầu diesel nhạy với giá thế giới hơn xăng: cùng một biến động phần trăm của giá vốn, giá bán lẻ dầu diesel thay đổi tỷ lệ lớn hơn, vì phần “đệm” thuế mỏng hơn.

Điều này giải thích một hiện tượng hay gặp: trong những đợt giá thế giới biến động mạnh, giá dầu diesel trong nước dao động rõ hơn giá xăng, có lúc dầu diesel còn đắt hơn xăng sinh học. Người làm nghề vận tải, đánh bắt, nông nghiệp, vốn dùng nhiều dầu diesel, vì vậy chịu biến động lớn hơn người đi xe máy.

Dầu hoả và dầu mazut có lượng dùng nhỏ hơn nhiều trong hộ gia đình, nhưng vẫn quan trọng với một số ngành như lò sấy, tàu thuyền, công nghiệp. Chúng cũng có giá cơ sở riêng trong mỗi kỳ điều hành. Khi đọc một tin về thuế xăng dầu, hãy xem nó có áp cho các mặt hàng này không, vì nhiều đề xuất giảm thuế chỉ nhắm vào xăng và dầu diesel.

Quán cơm ở Hải Phòng có cần quan tâm thuế xăng không

Giả định chị Thảo mở quán cơm văn phòng ở Hải Phòng, dùng một xe máy giao cơm. Chị nộp thuế theo phương pháp khoán nên không khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào; toàn bộ thuế trong lít xăng là chi phí thật của chị. Tuy nhiên với khoảng 50 lít mỗi tháng (ví dụ), một thay đổi thuế bảo vệ môi trường vài trăm đồng mỗi lít chỉ làm chi phí lệch vài chục nghìn đồng.

Điều chị cần quan tâm hơn là thời điểm: đợt giảm thuế có thời hạn sẽ kết thúc vào một ngày biết trước, và giá xăng sẽ nhích lên. Nếu chị đang tính lại giá phần cơm giao tận nơi, nên dựa vào giá sau khi hết giảm thuế, để không phải tăng giá lần nữa chỉ sau vài tháng.

Với hộ kinh doanh dùng nhiều nhiên liệu hơn, như nhà xe hoặc xưởng có máy phát, chuyện nộp thuế khoán hay khấu trừ quan trọng hơn nhiều: doanh nghiệp khấu trừ được thuế giá trị gia tăng đầu vào, hộ khoán thì không. Đây là chủ đề thuế của từng người, nên hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp thay vì suy từ bài phổ thông.

Những câu nên tự hỏi khi đọc tin về thuế xăng dầu

Tin về thuế xăng dầu thường xuất hiện kèm con số rất hấp dẫn, như “nếu giảm thuế thì xăng rẻ đi bao nhiêu”. Trước khi chia sẻ, hãy tự hỏi:

  • Đó là đề xuất, dự thảo hay văn bản đã ban hành và có ngày hiệu lực?
  • Thuế được nhắc là loại nào, áp cho mặt hàng nào: xăng, dầu diesel hay tất cả?
  • Con số “giảm bao nhiêu” đã cộng phần thuế giá trị gia tăng tương ứng chưa?
  • Mức giảm có thời hạn không, hết hạn vào ngày nào?
  • Tin có ghi nguồn từ cổng thông tin của Bộ Tài chính, Quốc hội hay Chính phủ không?

Không cần làm: tự tính tỷ trọng thuế trong giá xăng từ một con số lan truyền trên mạng. Các con số kiểu “thuế chiếm một nửa giá xăng” thường đúng ở một kỳ cụ thể và sai ở kỳ khác, vì tỷ trọng thay đổi theo giá vốn.

Câu hỏi thường gặp

Dầu diesel có chịu thuế tiêu thụ đặc biệt không?

Theo luật thuế tiêu thụ đặc biệt hiện hành, thuế này áp với xăng các loại, không áp với dầu diesel, dầu hoả hay dầu mazut. Vì vậy cấu trúc thuế của dầu diesel đơn giản hơn xăng, gồm thuế nhập khẩu, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng.

Thuế chồng thuế trong giá xăng là gì?

Đó là cách gọi việc thuế giá trị gia tăng được tính trên giá đã gồm thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường. Cách tính này áp chung cho hàng hoá chịu các loại thuế đó, không riêng gì xăng, nhưng nó làm mỗi đồng thuế phía trước kéo theo thêm một phần thuế giá trị gia tăng.

Vì sao xăng sinh học chịu thuế thấp hơn xăng khoáng?

Xăng sinh học có mức thuế tiêu thụ đặc biệt thấp hơn, và phần ethanol pha vào không chịu thuế bảo vệ môi trường. Đây là chính sách nhằm khuyến khích dùng nhiên liệu sinh học. Mức chênh cụ thể tuỳ biểu thuế hiện hành, bạn tra trên cổng thông tin của Bộ Tài chính.

Giảm thuế bảo vệ môi trường thì giá xăng giảm ngay không?

Thường là có, vì mức giảm được đưa vào giá cơ sở từ ngày văn bản có hiệu lực. Giá bán giảm xấp xỉ mức giảm thuế cộng phần thuế giá trị gia tăng tương ứng. Tuy nhiên nếu cùng lúc giá thế giới tăng, mức giảm có thể bị che khuất.

Ai quyết định mức thuế bảo vệ môi trường với xăng?

Khung thuế do luật thuế bảo vệ môi trường quy định, còn mức cụ thể trong khung do Uỷ ban Thường vụ Quốc hội ban hành bằng biểu thuế. Các đợt giảm tạm thời cũng đi theo con đường này, nên thường có ngày hiệu lực và ngày hết hiệu lực ghi rõ.

Hộ kinh doanh có được khấu trừ thuế giá trị gia tăng khi mua xăng không?

Chỉ cơ sở kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khấu trừ, có hoá đơn hợp lệ và dùng xăng cho hoạt động chịu thuế mới được khấu trừ. Hộ nộp thuế khoán hay theo tỷ lệ trên doanh thu thì thường không. Trường hợp cụ thể nên hỏi cơ quan thuế quản lý trực tiếp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138