DieuTiet.comĐiều Tiết
Thị trường vàng

Ngân hàng không nhận gửi vàng, không cho vay vàng vì sao: chuyện gì đã thay đổi

Từng có thời gửi vàng lấy lãi và vay bằng vàng ở ngân hàng. Bài giải thích vì sao việc này chấm dứt, rủi ro nằm ở đâu, và những dịch vụ liên quan vàng còn lại hiện nay.

Middle-aged woman at home opening a small wooden jewellery box on a dining table, morning window light, warm gold and navy tones, seen from behind

Ngân hàng ở Việt Nam hiện không nhận gửi vàng lấy lãi và không cho vay bằng vàng vì cơ quan quản lý đã yêu cầu các tổ chức tín dụng chấm dứt hoạt động huy động và cho vay vốn bằng vàng trong giai đoạn 2012–2013. Lý do chính là rủi ro: ngân hàng nhận vàng rồi cho vay vàng, hoặc bán vàng lấy tiền cho vay, thì mỗi lần giá vàng biến động mạnh là bảng cân đối của ngân hàng bị đe doạ.

Việc chấm dứt này nằm trong cùng chương trình chống vàng hoá với khung quản lý vàng miếng. Phần dưới giải thích cơ chế rủi ro, chuyện gì đã thay đổi với người gửi và người vay, các dịch vụ liên quan vàng còn lại ở ngân hàng hiện nay, và các tranh luận phổ biến về việc "huy động vàng trong dân". Không có lời khuyên gửi, vay hay mua bán nào ở đây.

Gửi vàng và vay vàng từng diễn ra thế nào

Trước khi bị chấm dứt, người dân có thể mang vàng tới ngân hàng gửi tiết kiệm, nhận lãi bằng vàng hoặc tiền, đến hạn rút lại vàng. Doanh nghiệp, hộ kinh doanh có thể vay vàng, dùng hoặc bán vàng đó lấy tiền, đến hạn trả lại bằng vàng. Với một hộ kinh doanh vàng hay một doanh nghiệp xây dựng cần vốn, vay vàng có lúc rẻ hơn vay tiền, vì lãi vay vàng thấp.

Nhìn bề ngoài, đây là dịch vụ tiện lợi cho cả hai bên. Người gửi vàng có lãi thay vì để vàng nằm im trong tủ; người vay có nguồn vốn rẻ; ngân hàng có thêm nguồn huy động. Nhưng đằng sau sự tiện lợi là một rủi ro mà bên nào cũng phải gánh một phần.

Lấy ví dụ một hộ làm nhà trọ ở Đà Nẵng vay vàng để xây phòng, bán vàng lấy tiền trả thợ. Đến hạn, nếu giá vàng đã tăng mạnh, hộ phải bỏ ra nhiều tiền hơn hẳn để mua đủ vàng trả nợ, dù thu nhập từ phòng trọ không đổi. Khoản nợ "phình to" chỉ vì giá vàng, không vì lãi suất.

Chiều ngược lại cũng có: nếu giá vàng giảm, người vay được lợi còn người gửi vàng và ngân hàng chịu sức ép. Dù chiều nào, bản chất vẫn là hai bên đặt cược vào giá vàng mà không chủ động muốn.

Rủi ro nằm ở đâu: ba bên, ba kiểu rủi ro

Bảng dưới tóm rủi ro của từng bên khi ngân hàng nhận gửi và cho vay bằng vàng, ở mức nguyên tắc.

BênRủi ro chínhKhi nào rủi ro bùng lên
Người vay vàngNợ tính bằng vàng, thu nhập bằng tiền đồngGiá vàng tăng mạnh trước kỳ trả nợ
Ngân hàngNợ người gửi bằng vàng, tài sản là khoản cho vay hoặc tiền đã đổi từ vàngNgười gửi rút vàng ồ ạt khi giá biến động, người vay không trả nổi
Người gửi vàngPhụ thuộc khả năng ngân hàng trả lại đúng vàngNgân hàng gặp khó về thanh khoản vàng
Hệ thống nói chungNhiều ngân hàng cùng chịu rủi ro giá vàngBiến động lớn cùng lúc khiến nhiều nơi khó khăn

Điểm mấu chốt là sự lệch loại tài sản. Một ngân hàng nhận vàng nhưng lại đổi vàng thành tiền để cho vay, hoặc cho vay vàng với những người có thu nhập bằng tiền, đều đang đặt cược vào việc giá vàng không biến động quá mạnh. Khi cược sai, thiệt hại lan qua nhiều bên.

Thêm một lớp nữa: khi nhiều ngân hàng cùng nắm nghĩa vụ bằng vàng, một đợt giá vàng tăng mạnh khiến tất cả cùng phải đi mua vàng hoặc ngoại tệ để cân đối, và chính hành động đó lại đẩy giá lên thêm. Rủi ro của từng nơi cộng lại thành rủi ro của cả hệ thống.

Vàng trong hệ thống ngân hàng qua các giai đoạn, ở mức chung

Để thấy vị trí của việc chấm dứt huy động vàng trong toàn bộ chính sách, có thể đặt nó trên một dòng thời gian khái quát. Các mốc chỉ ghi theo giai đoạn, không ghi ngày cụ thể của từng văn bản.

Giai đoạnNgân hàng làm gì với vàngBối cảnh chính sách
Trước 2012Nhận gửi vàng, cho vay vàng, mua bán vàng miếngThị trường vàng khá tự do, nhiều thương hiệu vàng miếng
2012–2013Chấm dứt dần huy động và cho vay bằng vàng, tất toán các khoản cũKhung quản lý vàng mới, chống vàng hoá
Sau 2013Mua bán vàng miếng nếu có phép, giữ hộ, cho thuê kétVàng tách khỏi chức năng huy động vốn
Năm 2024Một số ngân hàng thương mại nhà nước được giao bán vàng bình ổnCan thiệp khi chênh lệch giá cao
Từ 2025Tổ chức tín dụng đủ điều kiện có thể được xem xét cấp phép sản xuất vàng miếng, nhập vàng nguyên liệuSửa đổi khung quản lý, bỏ độc quyền sản xuất vàng miếng

Dòng thời gian cho thấy một điểm ít người để ý: dù ngân hàng tham gia lại vào sản xuất, nhập khẩu và mua bán vàng miếng, việc huy động và cho vay bằng vàng vẫn không quay lại. Hai mảng này được tách bạch có chủ đích, vì rủi ro của chúng khác nhau về bản chất.

Vì sao cơ quan quản lý chọn chấm dứt thay vì siết dần

Giảm vai trò tiền tệ của vàng. Khi ngân hàng nhận gửi vàng, vàng được đối xử gần như một đồng tiền thứ hai trong hệ thống. Chấm dứt huy động vàng là bước cùng hướng với chính sách chống vàng hoá.

Loại rủi ro giá vàng khỏi bảng cân đối ngân hàng. Một hệ thống ngân hàng không nắm giữ nghĩa vụ bằng vàng thì không phải lo rút vàng ồ ạt khi giá biến động.

Đưa nguồn vốn về tiền đồng. Mục tiêu là để người có tiền nhàn rỗi gửi tiết kiệm bằng tiền đồng, nguồn vốn đó được dùng cho vay sản xuất.

Đồng bộ với quản lý vàng miếng. Cùng thời điểm, khung quản lý vàng miếng được dựng lại. Để vàng vẫn lưu thông qua ngân hàng như cũ sẽ làm khung này kém hiệu quả.

Cái giá phải trả. Người quen gửi vàng mất một kênh sinh lời, ngân hàng mất một mảng dịch vụ, những người đang vay vàng phải xoay xở tất toán trong thời gian ngắn. Đây là chi phí chuyển đổi mà các nhóm này gánh, đổi lấy việc hệ thống bớt rủi ro.

Những dịch vụ liên quan vàng còn có ở ngân hàng

Chấm dứt huy động và cho vay vàng không có nghĩa ngân hàng không còn đụng tới vàng. Ở mức chung, có thể gặp các dịch vụ sau, tuỳ từng ngân hàng và quy định hiện hành:

  • Mua bán vàng miếng tại những ngân hàng và chi nhánh được Ngân hàng Nhà nước cấp giấy phép kinh doanh mua, bán vàng miếng.
  • Giữ hộ tài sản hoặc cho thuê két sắt, nơi khách có thể gửi giữ vàng. Đây là dịch vụ cất giữ, khách trả phí, không có lãi, khác hoàn toàn với gửi tiết kiệm vàng.
  • Nhận vàng làm tài sản bảo đảm cho khoản vay bằng tiền đồng, nếu chính sách của ngân hàng và quy định hiện hành cho phép. Khoản vay khi đó tính bằng tiền, không bằng vàng.
  • Tham gia các đợt bán vàng bình ổn do Ngân hàng Nhà nước tổ chức, với ngân hàng được giao.

Khi gặp quảng cáo "gửi vàng lấy lãi" từ một tổ chức hay cá nhân, nên đặt câu hỏi ngay: tổ chức này là ai, có được phép không. Tổ chức tín dụng đã không còn được huy động vàng; hình thức "nhận vàng trả lãi" từ bên ngoài hệ thống ngân hàng tiềm ẩn rủi ro rất lớn và có thể là lừa đảo.

Tranh luận phổ biến: có nên "huy động vàng trong dân" trở lại

Ước tính về lượng vàng nằm trong dân thường được nhắc tới như một nguồn lực bị "đóng băng". Vì vậy định kỳ lại xuất hiện ý kiến đề xuất tìm cách đưa nguồn vàng này vào nền kinh tế, ví dụ qua các hình thức huy động có kiểm soát, chứng chỉ vàng, hay sàn giao dịch vàng được quản lý.

Phía ủng hộ cho rằng nếu thiết kế đúng, nguồn vàng nhàn rỗi có thể thành vốn cho sản xuất, người giữ vàng có thêm lợi ích, và giao dịch chuyển vào kênh chính thức. Phía thận trọng nhắc lại bài học của giai đoạn trước 2012: rủi ro giá vàng khi đã nằm trong hệ thống tài chính rất khó kiểm soát, và một công cụ huy động vàng có thể khơi lại tâm lý coi vàng là tiền.

Các đề xuất kiểu này cần được đọc đúng tư cách: là ý kiến, đề xuất, không phải quy định. Chỉ khi có văn bản của Chính phủ hoặc Ngân hàng Nhà nước ban hành, có ngày hiệu lực, mới có cơ chế mới để người dân tham gia. Điều Tiết không đánh giá đề xuất nào đúng hay sai.

Nếu bạn đang giữ vàng và muốn cất an toàn: các câu nên tự hỏi

Không phải lời khuyên tài chính, chỉ là khung để tự rà soát:

  1. Mình cần cất giữ hay cần sinh lời? Ngân hàng hiện chỉ có dịch vụ cất giữ có phí với vàng, không có lãi.
  2. Nơi cất giữ có hợp pháp, có hợp đồng rõ ràng, có ghi loại vàng, số lượng, số sê-ri không?
  3. Có ai đang chào mời "gửi vàng lấy lãi" không? Nếu có, tổ chức đó dựa trên giấy phép nào?
  4. Hoá đơn, chứng từ mua vàng còn đủ không? Đây là căn cứ quan trọng khi cần chứng minh tài sản.
  5. Gia đình có biết vàng được cất ở đâu, theo thoả thuận nào không, phòng khi có chuyện bất ngờ?

Không cần tìm kênh "sinh lời từ vàng" bên ngoài hệ thống được cấp phép. Với khung quản lý hiện hành, chào mời kiểu đó đáng nghi ngờ hơn là đáng cân nhắc.

Một hộ trồng lúa ở An Giang cất vàng trong nhà nhiều năm, nay muốn gửi ở nơi an toàn hơn, có thể hỏi ngân hàng về dịch vụ giữ hộ hoặc thuê két: đọc kỹ hợp đồng, phí, quy trình rút ra, và trách nhiệm của mỗi bên khi có sự cố.

Câu hỏi thường gặp

Hiện nay có ngân hàng nào nhận gửi tiết kiệm bằng vàng không?

Theo khung quản lý từ giai đoạn 2012–2013, các tổ chức tín dụng đã chấm dứt huy động vốn bằng vàng. Ngân hàng có thể giữ hộ vàng hoặc cho thuê két sắt có thu phí, nhưng đó là dịch vụ cất giữ, không có lãi.

Vì sao vay vàng lại rủi ro cho người vay?

Vì khoản nợ tính bằng vàng trong khi thu nhập tính bằng tiền đồng. Nếu giá vàng tăng mạnh trước kỳ trả nợ, người vay phải bỏ ra nhiều tiền hơn để mua đủ vàng trả, dù lãi suất không đổi.

Có thể dùng vàng làm tài sản bảo đảm để vay tiền không?

Một số ngân hàng có thể chấp nhận vàng làm tài sản bảo đảm cho khoản vay bằng tiền đồng, tuỳ chính sách từng nơi và quy định hiện hành. Khoản vay khi đó tính bằng tiền. Cần hỏi trực tiếp ngân hàng; bài này không khuyên vay.

Ai đó chào mời gửi vàng lấy lãi cao thì có nên tin không?

Nên rất thận trọng. Tổ chức tín dụng không còn được huy động vàng, nên lời chào mời từ bên ngoài hệ thống thiếu cơ sở pháp lý và có thể là lừa đảo. Hãy hỏi rõ giấy phép và tham khảo cơ quan chức năng.

Có thông tin Nhà nước sắp huy động vàng trong dân, kiểm tra thế nào?

Tra trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ và cổng thông tin của Ngân hàng Nhà nước xem có văn bản đã ban hành, có ngày hiệu lực hay không. Các ý kiến, đề xuất trên báo chưa phải quy định và chưa tạo ra cơ chế mới.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138