Dịp Tết, nhà xe khách được phép điều chỉnh giá vé cao hơn ngày thường để bù cho các chuyến chạy rỗng chiều ngược lại, nhưng việc tăng phải trong giới hạn và thời gian mà cơ quan quản lý hướng dẫn, phải kê khai lại giá với cơ quan có thẩm quyền và niêm yết giá mới tại bến, trên xe, trên kênh bán vé. Thu cao hơn giá đã niêm yết, thu thêm khoản không công bố, hay tăng ngoài khung thời gian cho phép đều có thể bị xử phạt.
Mức tăng tối đa và số ngày được tăng không cố định qua các năm, mỗi mùa Tết cơ quan quản lý vận tải và cơ quan tài chính thường có hướng dẫn riêng. Bài này không nêu tỷ lệ của năm nào, mà giải thích vì sao có phụ thu, nhà xe phải làm gì, người đi xe kiểm tra ra sao và phản ánh thế nào để được xử lý.
Vì sao vé xe Tết được tăng, còn ngày thường thì không
Giá vé xe khách tuyến cố định do doanh nghiệp vận tải tự xây dựng, nhưng thuộc nhóm phải kê khai và niêm yết. Ngày thường, nhà xe tính giá dựa trên giả định xe chạy cả hai chiều với tỷ lệ ghế có khách ở mức trung bình. Dịp Tết, giả định đó gãy: trước Tết, chiều từ thành phố lớn về quê kín chỗ nhưng chiều ngược lại gần như rỗng; sau Tết thì đảo lại. Mỗi chuyến đầy khách phải gánh chi phí nhiên liệu, cầu đường, lương tài xế của cả chuyến rỗng quay về.
Thêm vào đó, tài xế, phụ xe làm việc dịp Tết thường được trả thêm, nhà xe phải tăng chuyến, thuê thêm xe, chạy ban đêm. Vì vậy cơ quan quản lý chấp nhận cho tăng giá vé trong một khoảng thời gian quanh Tết, với mức tăng bị giới hạn, coi như phụ thu cho chiều rỗng. Đây là cách tiếp cận theo chi phí, không phải cho phép nhà xe kiếm lời thêm vì đông khách.
Ngoài khoảng thời gian đó, giá phải trở lại mức đã kê khai ngày thường. Nhiều người không biết điều này nên vẫn trả giá Tết cho các chuyến đi sau rằm tháng Giêng, khi nhà xe chưa hạ giá về như cũ.
Nhà xe phải làm gì khi tăng giá Tết, và người đi xe kiểm gì
Bảng mô tả theo nguyên tắc chung về kê khai, niêm yết; chi tiết từng năm theo hướng dẫn của cơ quan quản lý vận tải và cơ quan tài chính địa phương.
| Việc của nhà xe | Nội dung | Người đi xe kiểm bằng cách |
|---|---|---|
| Kê khai lại giá | Gửi mức giá Tết, thời gian áp dụng tới cơ quan có thẩm quyền trước khi bán | Hỏi quầy vé hoặc ban quản lý bến xem tuyến đã kê khai giá Tết chưa |
| Niêm yết giá | Công bố giá ngày thường và giá Tết, thời gian áp dụng tại quầy vé, trên xe, trên kênh bán trực tuyến | Chụp ảnh bảng niêm yết trước khi mua |
| Bán đúng giá niêm yết | Không thu thêm ngoài giá đã niêm yết | So số tiền trả với giá niêm yết, xin vé hoặc hoá đơn |
| Hạ giá khi hết thời gian | Trở về giá ngày thường sau ngày cuối được tăng | Đối chiếu ngày đi với thời gian áp dụng giá Tết |
| Không bán quá số ghế | Không nhồi khách, không bán vé đứng trên xe giường nằm | Kiểm số ghế ghi trên vé |
Kênh bán vé trực tuyến cũng phải hiển thị giá đúng với giá đã niêm yết. Giá trên ứng dụng thấp hơn mà lên xe bị thu thêm là dấu hiệu cần phản ánh.
Ví dụ: chị công nhân ở TP Hồ Chí Minh về quê Quảng Ngãi
Giả định một chị công nhân làm ở TP Hồ Chí Minh định về quê Quảng Ngãi ăn Tết. Ngày thường chị đi một nhà xe quen, giá vé đã biết. Đầu tháng Chạp chị gọi đặt vé cho ngày hai mươi lăm tháng Chạp, nhà xe báo giá cao hơn khá nhiều, và nói thêm rằng đi ngày hai mươi tám thì còn đắt hơn nữa.
Chị nên hỏi ba câu. Một, giá này có phải giá Tết đã kê khai và niêm yết không, niêm yết ở đâu để chị xem. Hai, giá Tết áp dụng từ ngày nào đến ngày nào, và chiều đi ra lại thành phố sau Tết có tăng không. Ba, giá đó đã gồm hành lý chưa, có thu thêm gì khi lên xe không. Nếu nhà xe trả lời rõ, có bảng niêm yết, mức tăng nằm trong khoảng cơ quan quản lý cho phép, thì đó là giá hợp lệ dù cao.
Nếu nhà xe trả lời vòng vo, chỉ báo miệng, không có vé, hoặc khi lên xe thu thêm một khoản phụ thu không có trong bảng giá, chị nên giữ lại tin nhắn đặt vé, ảnh chụp số tiền chuyển khoản, biển số xe, rồi phản ánh. Ở chiều ngược lại, chị không cần nghi ngờ mọi khoản tăng: vé Tết đắt hơn ngày thường là chuyện được phép, điều cần kiểm là có đúng niêm yết và đúng thời gian hay không.
Những chiêu thu tiền hay gặp mùa Tết và vì sao chúng sai
Thu thêm khi xe đã chạy. Mua vé ở quầy một giá, lên xe phụ xe đòi thêm vì “giá Tết mới đổi”. Giá đã niêm yết khi bán vé là giá phải áp dụng, thu thêm ngoài niêm yết là vi phạm.
Phụ thu hành lý tuỳ hứng. Hành lý vượt mức quy định có thể bị tính cước, nhưng mức tính phải được công bố trước. Đòi tiền theo cảm tính, mỗi người một giá, là dấu hiệu sai.
Bán vé không có vé. Chỉ nhận chuyển khoản hoặc tiền mặt mà không giao vé, không hoá đơn. Không có vé thì người đi xe khó chứng minh đã trả bao nhiêu, và cũng khó được bảo hiểm khi có sự cố.
Nhồi khách, bán chỗ ngồi tạm. Bán thêm vé ngồi ghế phụ, nằm lối đi trên xe giường nằm. Ngoài chuyện giá, đây là vi phạm an toàn giao thông nghiêm trọng.
Kéo dài giá Tết. Hết thời gian được tăng mà vẫn bán giá Tết. Người đi xe sau Tết nên đối chiếu ngày đi với thời gian áp dụng đã niêm yết.
Phản ánh nhà xe thu sai giá cho hiệu quả
Mùa Tết, cơ quan quản lý vận tải các tỉnh, ban quản lý bến xe thường mở kênh tiếp nhận phản ánh và cử người trực tại bến. Phản ánh có đủ thông tin thì mới xử lý được.
- Ghi tên nhà xe, tuyến, biển số xe, giờ xuất bến, bến đi và bến đến.
- Giữ vé, hoá đơn, tin nhắn đặt vé, ảnh chuyển khoản; nếu bị thu thêm trên xe, ghi lại số tiền và người thu.
- Chụp ảnh bảng giá niêm yết tại quầy hoặc trên xe, hoặc ảnh màn hình giá trên kênh bán vé trực tuyến.
- Phản ánh ngay tại ban quản lý bến xe nếu còn ở bến; khi đã đi, gửi tới cơ quan quản lý vận tải hoặc thanh tra của tỉnh qua kênh được công bố dịp Tết.
- Ghi lại thời điểm gửi và kênh gửi để hỏi lại kết quả.
Nhiều trường hợp được xử lý nhanh ngay trong mùa Tết, buộc nhà xe trả lại phần thu sai. Phản ánh chung của nhiều hành khách cùng chuyến có trọng lượng hơn.
Góc nhà xe nhỏ: tính giá Tết sao cho đứng được khi bị kiểm tra
Giả định một nhà xe gia đình ở Đắk Lắk chạy hai xe giường nằm tuyến lên TP Hồ Chí Minh. Mùa Tết, chủ xe muốn tăng giá để bù chiều rỗng và tiền công tài xế làm Tết. Việc đầu tiên là đọc hướng dẫn mùa Tết năm đó của cơ quan quản lý vận tải và cơ quan tài chính tỉnh: được tăng tối đa bao nhiêu so với giá đã kê khai ngày thường, trong khoảng ngày nào, chiều nào.
Sau đó, chủ xe tính mức giá Tết cụ thể cho từng chiều, không vượt giới hạn, rồi kê khai lại theo đúng thủ tục trước khi bán vé Tết. Khi kê khai xong, in bảng giá có ghi rõ giá ngày thường, giá Tết, thời gian áp dụng, dán ở quầy vé, trong xe, và cập nhật trên trang bán vé. Dặn phụ xe tuyệt đối không thu thêm khoản nào ngoài bảng giá, kể cả tiền hàng cồng kềnh nếu chưa công bố mức.
Lỗi hay gặp ở nhà xe nhỏ là bán vé Tết qua điện thoại từ sớm với giá báo miệng, chưa kê khai, chưa niêm yết; hoặc quên hạ giá khi hết thời gian. Mùa Tết cũng là mùa thanh tra, kiểm tra dày đặc ở bến và trên đường, một lần bị phạt và phải trả lại tiền cho khách thường tốn hơn phần phụ thu thu được. Lưu lại bản kê khai, bảng giá và danh sách vé đã bán giúp nhà xe giải trình nhanh khi được hỏi.
Vé tàu, vé máy bay Tết khác vé xe khách ở chỗ nào
Người về quê thường so ba lựa chọn, nhưng cơ chế giá của chúng khác nhau. Vé máy bay nội địa hạng phổ thông có khung giá tối đa do cơ quan quản lý quy định, các hãng tự đặt giá trong khung; dịp Tết vé rẻ hết nhanh nên giá trung bình người mua phải trả cao lên, dù mức trần không đổi. Vé tàu do đơn vị vận tải đường sắt công bố theo từng đợt bán, có giá riêng cho dịp Tết, cũng phải niêm yết công khai.
Vé xe khách thì phân tán nhất: hàng nghìn nhà xe, mỗi nhà xe kê khai giá riêng, mức tăng dịp Tết chịu giới hạn theo hướng dẫn chung. Chính vì phân tán nên đây là nơi dễ xảy ra thu sai nhất, và cũng là nơi người đi xe cần tự kiểm kỹ nhất.
Một câu tự hỏi hữu ích khi so: giá này đã gồm mọi khoản chưa? Vé máy bay giá rẻ có thể chưa gồm hành lý ký gửi, vé xe có thể thu thêm hàng cồng kềnh. So tổng số tiền cho đúng hành trình và hành lý của mình mới là so công bằng. Đặt sớm thì có nhiều lựa chọn hơn, nhưng không cần đặt vội qua người trung gian không rõ danh tính chỉ vì sợ hết vé.
Câu hỏi thường gặp
Nhà xe có được tăng giá vé dịp Tết không?
Có, trong khoảng thời gian và giới hạn mức tăng theo hướng dẫn của cơ quan quản lý mỗi mùa Tết, với điều kiện đã kê khai lại giá và niêm yết công khai. Ngoài khoảng thời gian đó, giá phải về mức ngày thường.
Vé xe Tết được tăng tối đa bao nhiêu phần trăm?
Mức tăng tối đa không cố định giữa các năm và có thể khác nhau theo địa phương. Bạn nên xem hướng dẫn của cơ quan quản lý vận tải và cơ quan tài chính tỉnh công bố trước mỗi mùa Tết, hoặc hỏi ban quản lý bến xe.
Lên xe bị thu thêm tiền ngoài giá vé thì làm gì?
Ghi lại số tiền, người thu, biển số xe, giữ vé và ảnh bảng giá niêm yết nếu có, rồi phản ánh tới ban quản lý bến xe hoặc cơ quan quản lý vận tải của tỉnh. Thu ngoài giá niêm yết là hành vi có thể bị xử phạt.
Sau Tết nhà xe vẫn bán giá Tết có sai không?
Nếu đã hết thời gian được áp dụng giá Tết theo niêm yết và hướng dẫn mà vẫn bán giá Tết thì là sai. Bạn đối chiếu ngày đi với thời gian áp dụng ghi trên bảng niêm yết để kiểm tra.
Mua vé qua ứng dụng có được bảo vệ như mua tại quầy không?
Giá trên kênh trực tuyến của nhà xe cũng phải đúng giá đã niêm yết. Bạn nên giữ ảnh màn hình giá và xác nhận đặt vé. Nếu lên xe bị thu chênh lệch, đó là căn cứ để phản ánh.
Không có vé giấy thì có phản ánh được không?
Vẫn được, nhưng bạn cần bằng chứng khác như tin nhắn đặt chỗ, ảnh chuyển khoản, người đi cùng làm chứng. Lần sau nên yêu cầu nhà xe giao vé hoặc hoá đơn, vì đó cũng là căn cứ để hưởng bảo hiểm hành khách.