DieuTiet.comĐiều Tiết
Giá xăng dầu

Giá dầu diesel tăng ảnh hưởng cước vận tải thế nào: cách tính phụ phí nhiên liệu

Nhiên liệu chỉ là một phần chi phí chuyến xe, nên giá dầu diesel tăng không kéo cước tăng cùng tỷ lệ. Cách tính phần nhiên liệu, điều khoản phụ phí và giá cước niêm yết.

Container truck driver checking tires beside his truck at a roadside rest stop in Dong Nai at dawn, seen from behind, long shadows and cool blue light

Giá dầu diesel tăng làm cước vận tải tăng, nhưng không tăng cùng tỷ lệ, vì nhiên liệu chỉ là một phần trong chi phí một chuyến xe, bên cạnh khấu hao xe, lương tài xế, phí đường bộ, bảo dưỡng, bảo hiểm. Cách làm phổ biến và minh bạch là tách riêng phần nhiên liệu trong cước, rồi thoả thuận một công thức phụ phí theo giá dầu diesel của kỳ điều hành.

Với vận tải hành khách và một số dịch vụ có quản lý giá, doanh nghiệp còn phải kê khai hoặc niêm yết giá cước theo quy định của Luật Giá 2023 (có hiệu lực từ 1/7/2024) và văn bản hướng dẫn; muốn đổi giá phải làm đúng thủ tục. Bài này dùng ví dụ một nhà xe tải ở Đồng Nai để chỉ cách tính, cách viết điều khoản và những chỗ hay cãi nhau giữa chủ hàng và nhà xe.

Nhiên liệu chiếm bao nhiêu trong một chuyến xe (ví dụ)

Giả định anh Phúc có một xe tải chạy tuyến Đồng Nai đi Cần Thơ, chở hàng tiêu dùng. Bảng dưới là cơ cấu chi phí một chuyến bằng số tròn để minh hoạ; tỷ lệ thật khác nhau tuỳ xe, tuyến, tải trọng.

Khoản chi một chuyếnVí dụ (nghìn đồng)Có đổi theo giá dầu không
Dầu diesel1.800Có, trực tiếp
Lương, phụ cấp tài xế và phụ xe1.200Không trực tiếp
Phí đường bộ, phí qua trạm600Không
Khấu hao xe, lãi vay mua xe900Không
Bảo dưỡng, săm lốp, dầu nhớt400Gián tiếp, chậm
Bảo hiểm, chi phí khác300Không
Tổng chi phí5.200
Lợi nhuận mong muốn500
Cước chào khách5.700

Trong ví dụ, dầu diesel chiếm khoảng 35% chi phí. Nếu giá dầu tăng 10%, chi phí nhiên liệu tăng 180 nghìn đồng, tức cước chỉ cần tăng khoảng 3% để giữ nguyên lời. Chủ hàng nghe “dầu tăng 10%” mà nhà xe báo tăng cước 10% là có lý do để hỏi lại; ngược lại, nhà xe giữ nguyên cước qua nhiều kỳ dầu tăng liên tiếp thì đang tự ăn vào lời.

Tỷ trọng nhiên liệu cũng khác nhau giữa các loại xe. Xe tải nặng chạy đường dài thường có tỷ trọng nhiên liệu cao hơn xe tải nhẹ chạy nội thành, nơi thời gian chờ bốc dỡ và lương tài xế chiếm phần lớn. Vì vậy cùng một kỳ dầu tăng, các nhà xe có thể đề nghị mức tăng cước khác nhau mà đều có lý, miễn là họ chỉ ra được số lít mỗi chuyến của mình.

Tính phần nhiên liệu cho một tuyến cụ thể

Muốn có công thức phụ phí công bằng, trước hết phải có số liệu riêng của xe và tuyến. Các bước dưới đây làm được với sổ ghi chép đơn giản:

  1. Ghi số lít dầu đổ và số kilômét chạy trong ít nhất một tháng để có mức tiêu hao thật, tách theo chạy có hàng và chạy rỗng.
  2. Tính số lít trung bình cho một chuyến đi và về của tuyến, có tính quãng đường chạy rỗng nếu chiều về thường không có hàng.
  3. Nhân số lít với giá dầu diesel áp dụng ở kỳ làm giá cước để ra chi phí nhiên liệu gốc của chuyến.
  4. Chia chi phí nhiên liệu gốc cho cước chào khách để ra tỷ trọng nhiên liệu.
  5. Chọn một mốc giá dầu cơ sở, ghi rõ trong hợp đồng là giá của kỳ điều hành nào, loại dầu nào, vùng nào.
  6. Quy định phụ phí bằng: (giá dầu kỳ hiện tại trừ giá dầu cơ sở) nhân số lít mỗi chuyến, chỉ áp dụng khi chênh vượt một ngưỡng thoả thuận.

Ngưỡng là chi tiết quan trọng. Nếu cứ mỗi kỳ dầu đổi vài chục đồng là tính lại phụ phí, hai bên sẽ mệt vì đối soát. Ngưỡng hợp lý thường là khi giá dầu chênh khỏi mốc cơ sở một số phần trăm nhất định, cả chiều tăng lẫn chiều giảm.

Điều khoản phụ phí nhiên liệu: viết thế nào cho khỏi cãi nhau

Tranh chấp về cước thường không đến từ số tiền mà từ chữ trong hợp đồng. Câu “cước điều chỉnh theo giá nhiên liệu” quá mơ hồ: điều chỉnh khi nào, theo giá nào, bao nhiêu. Một điều khoản tốt nên nêu: loại nhiên liệu (dầu diesel loại nào), nguồn giá tham chiếu (giá bán lẻ tối đa vùng một theo thông cáo điều hành của Bộ Công Thương), mốc giá cơ sở, ngưỡng kích hoạt, công thức tính, thời điểm áp dụng.

Nên viết cả chiều giảm. Nhiều hợp đồng chỉ ghi “tăng cước khi dầu tăng”, đến khi dầu giảm thì chủ hàng đòi giảm mà không có căn cứ. Điều khoản hai chiều nghe có vẻ thiệt cho nhà xe, nhưng thực tế giúp giữ khách lâu dài và giảm thời gian thương lượng mỗi lần giá đổi.

Về thời điểm, nên lấy giá dầu tại ngày xuất phát chuyến hoặc giá bình quân các kỳ điều hành trong tháng nếu thanh toán theo tháng. Đừng lấy giá ngày ký hợp đồng cho cả năm. Với khách hàng nhỏ không có hợp đồng dài hạn, chỉ cần báo giá có ghi rõ “giá áp dụng với giá dầu diesel ở mức kỳ điều hành ngày…” là đã đủ để lần sau nói chuyện có căn cứ.

Vận tải hành khách và taxi khác vận tải hàng ở đâu

Giá cước phải kê khai, niêm yết. Theo Luật Giá 2023 và văn bản hướng dẫn, một số dịch vụ vận tải phải kê khai giá với cơ quan có thẩm quyền và niêm yết công khai. Muốn tăng giá vé vì dầu tăng, doanh nghiệp phải kê khai lại theo đúng thủ tục và thời hạn quy định, không thể đổi ngay trong ngày.

Chiều giảm cũng bị theo dõi. Khi giá nhiên liệu giảm mạnh, cơ quan quản lý giá ở địa phương thường yêu cầu các đơn vị vận tải rà soát và giảm giá cước tương ứng. Đây là điểm mà vận tải hàng hoá không bị giám sát chặt như vậy.

Giá vé có độ trễ lớn hơn. Do phải kê khai, niêm yết, giá vé xe khách thường đi sau giá dầu một khoảng thời gian. Nhà xe chịu thiệt khi dầu tăng nhanh và có lợi tạm thời khi dầu giảm nhanh, cho tới lúc kê khai lại.

Mức thay đổi cụ thể không được ấn định chung. Không có công thức chung bắt buộc cả nước phải tăng vé bao nhiêu khi dầu tăng bao nhiêu; mỗi doanh nghiệp tự tính theo chi phí của mình và chịu trách nhiệm giải trình khi được yêu cầu.

Chủ hàng nên tự kiểm thế nào khi bị báo tăng cước

Nếu bạn là chủ một xưởng nhỏ thuê xe chở hàng, khi nhà xe báo tăng cước vì giá dầu, bạn có thể tự kiểm trong mười phút. Thứ nhất, hỏi nhà xe số lít trung bình cho một chuyến trên tuyến của bạn; con số này nhà xe nào làm nghề lâu cũng biết. Thứ hai, tra mức thay đổi giá dầu diesel từ lần chốt cước trước tới nay qua các thông cáo điều hành.

Nhân hai số với nhau, bạn có mức tăng chi phí nhiên liệu cho một chuyến. Nếu mức tăng cước nhà xe đề nghị gần với con số đó, đề nghị là hợp lý. Nếu cao hơn nhiều, có thể nhà xe đang gộp thêm các chi phí khác như lương tài xế, phí đường, và điều đó cũng có thể chính đáng, nhưng nên được nói rõ thay vì gói hết vào “giá dầu tăng”.

Đừng đòi nhà xe giảm cước ngay sau một kỳ dầu giảm nếu trước đó họ đã giữ giá qua nhiều kỳ dầu tăng. Nhìn cả chuỗi kỳ thay vì một kỳ là cách công bằng, và cũng là cách giữ được nhà xe uy tín.

Những thứ ngoài giá dầu cũng làm cước lên xuống

Khi cước tăng, giá dầu thường bị nhắc đầu tiên vì dễ thấy, nhưng nhiều yếu tố khác có sức nặng không kém. Mùa vụ là ví dụ rõ nhất: mùa thu hoạch trái cây ở miền Tây hay dịp cận Tết, nhu cầu thuê xe tăng vọt, cước tăng dù giá dầu đứng yên. Ngược lại, mùa thấp điểm nhà xe sẵn sàng giảm cước để có chuyến, dù dầu vừa tăng.

Chiều về rỗng là yếu tố thứ hai. Tuyến nào có hàng hai chiều thì chi phí mỗi chuyến chia được cho hai lượt hàng; tuyến chiều về thường rỗng thì cước chiều đi phải gánh cả chuyến về. Một tuyến lên vùng cao chở vật liệu xây dựng nhưng về không có gì sẽ có cước cao hơn tuyến cùng quãng đường nhưng có hàng nông sản chiều về.

Yếu tố thứ ba là phí và chi phí cố định: phí sử dụng đường bộ, phí qua trạm trên tuyến, lãi vay mua xe, giá săm lốp. Các khoản này đổi theo văn bản khác, không theo kỳ điều hành giá xăng dầu. Khi thương lượng, tách bạch từng nhóm chi phí giúp hai bên biết đang tranh luận về khoản nào, thay vì quy hết cho giá dầu.

Những chỗ hay sai khi gắn cước với giá dầu

Từ kinh nghiệm của nhiều nhà xe và chủ hàng, đây là các lỗi phổ biến nhất:

  • Tăng cước cùng tỷ lệ với giá dầu, quên rằng nhiên liệu chỉ là một phần chi phí.
  • Lấy giá dầu thế giới làm mốc thay vì giá bán lẻ trong nước của kỳ điều hành.
  • Không phân biệt vùng một và vùng hai khi tuyến chạy lên miền núi.
  • Chỉ ghi điều khoản tăng, không ghi điều khoản giảm.
  • Không ghi mức tiêu hao chuẩn, để mỗi lần điều chỉnh lại tranh cãi số lít.
  • Gộp phí đường bộ, lương vào phụ phí nhiên liệu khiến khách mất lòng tin.

Không cần làm: theo dõi giá dầu thế giới hằng ngày để báo giá. Với vận tải trong nước, mốc hợp lý và dễ kiểm chứng nhất là giá trong thông cáo điều hành, vì đó là giá bạn thật sự trả ở cây xăng.

Một thói quen nhỏ có ích: lưu lại thông cáo điều hành của mỗi kỳ mà bạn chốt cước với khách, cùng sổ ghi tiêu hao của xe. Đến lúc cần thương lượng lại, bạn có sẵn số liệu thay vì phải nhớ lại hoặc tra lại từ đầu, và khách cũng dễ tin hơn khi thấy con số có nguồn rõ ràng.

Câu hỏi thường gặp

Giá dầu tăng 10% thì cước vận tải nên tăng bao nhiêu?

Tuỳ tỷ trọng nhiên liệu trong chi phí của từng tuyến. Nếu dầu chiếm khoảng một phần ba chi phí, cước chỉ cần tăng khoảng 3% để bù phần nhiên liệu. Cách đúng là tính số lít mỗi chuyến nhân với mức tăng giá dầu, thay vì áp tỷ lệ phần trăm của giá dầu lên cước.

Nhà xe có được tự tăng giá vé xe khách khi dầu tăng không?

Với dịch vụ thuộc diện kê khai, niêm yết giá, nhà xe phải kê khai lại với cơ quan có thẩm quyền và niêm yết giá mới theo đúng thủ tục quy định trước khi áp dụng. Không thể đổi giá vé tuỳ ý ngay trong ngày giá dầu điều chỉnh.

Nên lấy giá dầu nào làm mốc trong hợp đồng vận chuyển?

Thông thường nên lấy giá bán lẻ tối đa của đúng loại dầu diesel, ở vùng phù hợp, theo thông cáo điều hành của Bộ Công Thương tại một kỳ cụ thể. Giá này công khai, dễ kiểm chứng và gần với chi phí thật mà nhà xe trả ở cây xăng.

Dầu giảm thì chủ hàng có quyền đòi giảm cước không?

Chỉ khi hợp đồng có điều khoản điều chỉnh hai chiều hoặc hai bên thương lượng lại. Nếu hợp đồng chỉ ghi giá cố định, việc giảm phụ thuộc vào thiện chí. Vì vậy nên đưa điều khoản cả chiều tăng lẫn chiều giảm vào hợp đồng ngay từ đầu.

Ngưỡng điều chỉnh phụ phí nhiên liệu nên đặt thế nào?

Không có con số bắt buộc. Nhiều bên chọn một mức chênh phần trăm so với giá dầu cơ sở, đủ lớn để không phải tính lại sau mỗi kỳ điều hành nhưng đủ nhỏ để không bên nào chịu thiệt quá lâu. Ghi rõ cả cách làm tròn để tránh tranh cãi.

Vì sao cước xe lên miền núi tăng nhiều hơn khi dầu tăng?

Vì xe leo dốc tiêu hao nhiều dầu hơn trên mỗi kilômét, chiều về thường chạy rỗng, và giá bán lẻ ở vùng xa kho được phép cao hơn vùng gần kho. Ba yếu tố cộng lại làm tỷ trọng nhiên liệu trong cước tuyến miền núi lớn hơn tuyến đồng bằng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138